Jednym z prostych zabezpieczeń jest zastrzeżenie numeru PESEL. Nic to nie kosztuje, a senior, który nie korzysta z aplikacji ani bankowości internetowej, może załatwić sprawę osobiście w urzędzie.
Zastrzeżony PESEL utrudnia zaciągnięcie kredytu na cudze dane
Od 1 czerwca 2024 r. określone instytucje muszą sprawdzać Rejestr Zastrzeżeń Numerów PESEL przed wykonaniem niektórych czynności. Obowiązek dotyczy m.in. banków, SKOK-ów i firm pożyczkowych przed zawarciem określonych umów kredytowych lub pożyczkowych.
W praktyce oznacza to dodatkową barierę dla przestępcy, który zdobył cudze dane i próbuje wykorzystać je do zaciągnięcia zobowiązania. Jeżeli numer PESEL jest zastrzeżony, instytucja powinna zobaczyć tę informację w rejestrze przed zawarciem umowy objętej obowiązkiem weryfikacji.
Przepisy przewidują również ochronę konsumenta w sytuacji, gdy instytucja nie sprawdzi rejestru albo zawrze określoną umowę mimo aktywnego zastrzeżenia. W takich przypadkach nie zawsze może później przerzucić skutki finansowe na osobę, której dane wykorzystano.
Nie masz aplikacji? Możesz zrobić to w urzędzie
Do zastrzeżenia PESEL nie trzeba mieć nowoczesnego telefonu ani korzystać z bankowości elektronicznej. Można zrobić to w aplikacji mObywatel, przez internet w serwisie Gov.pl albo osobiście w urzędzie gminy.
Ta ostatnia możliwość jest szczególnie ważna dla seniorów, którzy nie korzystają ze smartfona. Wystarczy pójść do urzędu i poprosić o zastrzeżenie własnego numeru PESEL. Usługa jest bezpłatna.
Nie trzeba też podawać powodu. PESEL można zastrzec profilaktycznie i pozostawić zastrzeżony przez cały czas, a cofnięcie zrobić dopiero wtedy, gdy jest to potrzebne do konkretnej czynności.
Zastrzeżenie PESEL nie blokuje lekarza ani codziennych płatności
Wiele osób obawia się, że po zastrzeżeniu numeru pojawią się problemy przy korzystaniu z podstawowych usług. Tak nie jest. Zastrzeżony PESEL nie powoduje utraty ważności dowodu osobistego, paszportu ani prawa jazdy.
Nadal można iść do lekarza, zarejestrować się na wizytę, zrealizować receptę, wykonywać przelewy, korzystać z karty, wypłacać pieniądze z bankomatu czy załatwiać zwykłe sprawy urzędowe. Zastrzeżenie nie wpływa również na możliwość podróżowania za granicę.
To istotne, bo PESEL można traktować jak dodatkową blokadę uruchomioną na stałe. Nie trzeba jej wyłączać przy każdej codziennej czynności.
Czasami numer trzeba będzie czasowo odblokować
Są jednak sytuacje, w których zastrzeżenie trzeba cofnąć. Może być to konieczne np. przed zaciągnięciem kredytu lub pożyczki, zakupem na raty finansowanym kredytem, otwarciem określonego rachunku w banku albo wykonaniem niektórych czynności u notariusza.
Cofnięcie zastrzeżenia jest bezpłatne. Można zrobić je czasowo, a później ponownie aktywować ochronę. W aplikacji lub serwisie internetowym możliwe jest również ustawienie automatycznego ponownego zastrzeżenia.
Trzeba przy tym pamiętać o zasadzie 30 minut. Po zmianie statusu numeru PESEL kolejnej zmiany nie można wykonać od razu. Oznacza to, że jeśli ktoś cofnął zastrzeżenie, ponownie zastrzeże numer dopiero po upływie co najmniej pół godziny.
Duża wypłata gotówki? Tu zastrzeżenie też ma znaczenie
Zastrzeżony PESEL może zadziałać również jako zabezpieczenie przy dużej wypłacie gotówki w placówce banku. Przepisy nakazują bankowi sprawdzenie rejestru, gdy suma wypłat gotówkowych dokonanych przez klienta w placówkach tego samego banku w ciągu jednego dnia przekroczy trzykrotność minimalnego wynagrodzenia.
W 2026 r. minimalna pensja wynosi 4806 zł, dlatego próg wynosi 14 418 zł.
Jeżeli PESEL jest w tym momencie zastrzeżony, bank wstrzyma na 12 godzin wypłatę, która pojedynczo albo razem z wcześniejszymi wypłatami dokonanymi tego dnia powoduje przekroczenie tego limitu. Ma to utrudnić sytuację, w której osoba zmanipulowana przez oszusta szybko wypłaca dużą kwotę i przekazuje ją przestępcy.
Ważne jest jednak, aby zastrzeżenie cofnąć przed złożeniem dyspozycji dużej wypłaty. Jeśli klient zrobi to dopiero później, rozpoczętego 12-godzinnego okresu wstrzymania nie da się w ten sposób skrócić.
Prosta czynność, która może oszczędzić wielu problemów
Zastrzeżenie PESEL nie zastąpi ostrożności. Nadal nie należy podawać przez telefon kodów, haseł, danych karty ani instalować aplikacji wskazanych przez osoby podające się za pracowników banku. Nie jest to również zabezpieczenie przed każdym rodzajem oszustwa.
Może jednak utrudnić wykorzystanie skradzionych danych do zaciągnięcia kredytu lub pożyczki. Dla seniora najważniejsze może być to, że nie trzeba instalować żadnej aplikacji ani posiadać konta internetowego. Jeśli PESEL nie jest jeszcze zastrzeżony, można zrobić to bezpłatnie w urzędzie i pozostawić blokadę włączoną na co dzień.
