Ból przy endometriozie może utrzymywać się mimo leczenia. Naukowcy wyjaśniają dlaczego

Układ nerwowy może "zapamiętać" bólUkład nerwowy może "zapamiętać" ból
Źródło zdjęć: © Licencjodawca

Ból związany z endometriozą może utrzymywać się nawet po skutecznym leczeniu choroby. Na problem ten zwrócili uwagę autorzy analizy opublikowanej 2 października 2026 r. w The Conversation, wskazując, że źródłem dolegliwości bywają nie tylko zmiany chorobowe, ale także trwałe zmiany w sposobie przetwarzania bólu przez układ nerwowy.

Leczenie endometriozy nie zawsze oznacza całkowite ustąpienie bólu. Choć terapia hormonalna i zabiegi chirurgiczne pomagają wielu pacjentkom, część kobiet nadal zmaga się z przewlekłymi dolegliwościami. Eksperci wskazują, że przyczyną mogą być nie tylko pozostałe ogniska choroby, ale również zmiany zachodzące w układzie nerwowym.

Endometrioza to więcej niż zmiany chorobowe

Endometrioza dotyka około jednej na dziesięć kobiet w wieku rozrodczym. Schorzenie polega na występowaniu tkanki podobnej do błony śluzowej macicy poza jej naturalnym miejscem. Może to prowadzić do stanu zapalnego, tworzenia zrostów oraz przewlekłego bólu w obrębie miednicy.

Objawy wpływają nie tylko na zdrowie fizyczne. Badania pokazują, że choroba może utrudniać pracę zawodową, życie intymne i codzienne funkcjonowanie.

Operacja nie zawsze usuwa źródło bólu

Jednym z najczęściej stosowanych sposobów leczenia jest chirurgiczne usuwanie ognisk endometriozy. Specjaliści podkreślają jednak, że zabieg nie daje gwarancji całkowitego ustąpienia dolegliwości. Choroba może nawracać albo nie wszystkie jej ogniska zostają usunięte podczas operacji.

Dodatkowym problemem są schorzenia współistniejące. Jednym z nich jest adenomioza, w której tkanka wyściełająca macicę wrasta w jej ścianę mięśniową. Może ona powodować silne bóle miesiączkowe i obfite krwawienia, a leczenie endometriozy nie zawsze rozwiązuje ten problem.

Lekarze zwracają także uwagę na rolę mięśni dna miednicy oraz zaburzeń pracy jelit. Nawet po skutecznym leczeniu samej endometriozy mogą one nadal wywoływać ból.

Układ nerwowy może "zapamiętać" ból

Coraz więcej badań sugeruje, że u części kobiet ból może utrzymywać się nawet wtedy, gdy ogniska endometriozy zostały usunięte lub skutecznie zahamowane. Jednym z wyjaśnień jest tzw. centralna sensytyzacja, czyli zwiększona wrażliwość układu nerwowego na bodźce bólowe. Według naukowców mózg i rdzeń kręgowy mogą z czasem niejako "nauczyć się" bólu, przez co dolegliwości utrzymują się mimo leczenia pierwotnej przyczyny.

Na znaczenie tego mechanizmu wskazują wyniki badań klinicznych. W jednym z nich, obejmującym 239 kobiet operowanych z powodu endometriozy, pacjentki z wyższymi wskaźnikami centralnej sensytyzacji częściej zgłaszały silniejszy ból także po zabiegu. Z kolei inne badanie przeprowadzone w grupie 520 kobiet wykazało, że co najmniej jedna czwarta pacjentek z endometriozą cierpiała również na inne przewlekłe schorzenia bólowe, takie jak fibromialgia. Badacze uważają, że współwystępowanie takich chorób może dodatkowo podtrzymywać mechanizmy przewlekłego bólu.

To może tłumaczyć, dlaczego niektóre kobiety nadal odczuwają dolegliwości nawet po operacji lub podczas skutecznego leczenia hormonalnego. Eksperci podkreślają, że w takich przypadkach konieczne jest szersze spojrzenie na problem niż tylko ocena samych zmian endometrialnych.

W takim przypadku mózg i rdzeń kręgowy stają się bardziej wrażliwe na sygnały bólowe. Bodźce, które wcześniej nie powodowały dyskomfortu, mogą być odbierane jako bolesne, a istniejący ból może wydawać się silniejszy.

Badania sugerują również, że u wielu kobiet z endometriozą współwystępują inne przewlekłe schorzenia bólowe, takie jak fibromialgia. Może to tłumaczyć, dlaczego niektóre pacjentki odczuwają dolegliwości nawet po zakończeniu leczenia choroby podstawowej.

Potrzebne jest szersze spojrzenie na leczenie

Eksperci podkreślają, że utrzymujący się ból nie powinien być bagatelizowany. Konieczna może być ponowna ocena stanu zdrowia, uwzględniająca zarówno ewentualny nawrót endometriozy, jak i inne możliwe źródła dolegliwości.

Coraz częściej rekomendowane jest leczenie wielospecjalistyczne. Oprócz ginekologa w opiekę nad pacjentką mogą być zaangażowani fizjoterapeuci uroginekologiczni, specjaliści leczenia bólu, psychologowie oraz lekarze zajmujący się chorobami układu pokarmowego lub moczowego.

Według autorów najnowszych analiz skuteczna pomoc wymaga indywidualnego podejścia i uwzględnienia wszystkich czynników, które mogą podtrzymywać ból. Samo usunięcie zmian endometrialnych nie zawsze oznacza bowiem zakończenie problemu.

Źródło: Medical Xpress / The Conversation

Wybrane dla Ciebie