Chrapanie u kobiet bywa bagatelizowane. Czasem to ważny sygnał zdrowotny

Chrapanie nadal kojarzy się głównie z mężczyznami. To stereotyp, który może szkodzić kobietom. SleepApnea.org podaje, że prawie każda kobieta chrapie okazjonalnie, a około 28 proc. dorosłych kobiet chrapie regularnie. Ten sam serwis zwraca uwagę, że u kobiet chrapanie bywa niedostatecznie zgłaszane i źle rozumiane.

Jest też ciekawy wątek społeczny. Badanie opublikowane w "Journal of Clinical Sleep Medicine", omówione przez American Academy of Sleep Medicine, wykazało, że kobiety częściej zaniżały lub ukrywały fakt chrapania. Obiektywny pomiar wykazał chrapanie u 88 proc. kobiet skierowanych do ośrodka snu, ale tylko 72 proc. z nich deklarowało, że chrapie. U mężczyzn wyniki obiektywne i deklaracje były niemal identyczne.

To ważne, bo jeśli kobieta sama bagatelizuje chrapanie, rzadziej powie o nim lekarzowi. A wtedy łatwiej przeoczyć problem, który może wymagać diagnostyki.

Chrapanie powstaje wtedy, gdy w czasie snu powietrze przepływa przez zwężone drogi oddechowe, a rozluźnione tkanki w gardle, nosie lub podniebieniu zaczynają drgać. Może się to zdarzyć po alkoholu, przy katarze, alergii, zatkanym nosie, spaniu na plecach albo po bardzo męczącym dniu. Wtedy chrapanie bywa przejściowe i znika, gdy ustąpi przyczyna.

U kobiet znaczenie mogą mieć też zmiany hormonalne, ciąża, menopauza, przyrost masy ciała, niedrożność nosa, budowa dróg oddechowych i niektóre leki. Sleep Foundation wymienia wśród częstych przyczyn chrapania u kobiet m.in. ciążę, menopauzę, nadwagę, niedrożność nosa, alkohol, palenie, leki uspokajające i niedoczynność tarczycy.

Samo okazjonalne chrapanie nie musi oznaczać choroby. Jeżeli pojawia się przy infekcji, po alkoholu albo wtedy, gdy śpisz na plecach, zwykle warto najpierw obserwować sytuację. Inaczej jest, gdy chrapanie jest regularne, głośne i łączy się z objawami w dzień.

NHS wymienia jako objawy bezdechu sennego m.in. zatrzymywanie i ponowne rozpoczynanie oddychania w czasie snu, odgłosy duszenia, parskania lub łapania powietrza, częste wybudzenia, głośne chrapanie, zmęczenie w dzień, problemy z koncentracją, wahania nastroju oraz poranny ból głowy.

Niepokojące jest zwłaszcza chrapanie przerywane ciszą. Partner może wtedy zauważyć, że osoba śpiąca na chwilę przestaje oddychać, po czym gwałtownie łapie powietrze, parska albo porusza się niespokojnie. Sama kobieta rano może nie pamiętać tych epizodów. Może tylko czuć, że spała długo, ale obudziła się wyczerpana.

Obturacyjny bezdech senny często kojarzy się z bardzo głośnym chrapaniem, przerwami w oddychaniu i zasypianiem w dzień. U kobiet obraz bywa mniej "podręcznikowy". Zamiast oczywistego łapania powietrza mogą dominować: bezsenność, częste wybudzenia, poranne bóle głowy, obniżony nastrój, drażliwość, zmęczenie, problemy z koncentracją albo wstawanie w nocy do toalety.

Sleep Foundation podaje, że u kobiet z obturacyjnym bezdechem sennym częste są m.in. bezsenność, poranne bóle głowy, zmiany nastroju, chrapanie, częstsze oddawanie moczu w nocy i zmęczenie w dzień. Zwraca też uwagę, że część objawów może być mylona ze stresem, depresją, bezsennością albo menopauzą.

To dlatego kobieta może przez lata słyszeć, że jest "przemęczona", "zestresowana" albo "źle śpi przez hormony", podczas gdy problemem jest oddychanie w czasie snu.

U wielu kobiet chrapanie pojawia się lub nasila w okresie okołomenopauzalnym i po menopauzie. Nie chodzi wyłącznie o wiek. Spadek estrogenów i progesteronu może wpływać na napięcie tkanek w drogach oddechowych, a zmiany masy ciała i jakości snu dodatkowo pogarszają sytuację.

SleepApnea.org wskazuje, że po spadku poziomu estrogenów i progesteronu mięśnie pomagające utrzymać drogi oddechowe otwarte mogą słabiej pracować, co zwiększa ryzyko chrapania i zaburzeń oddychania podczas snu. Serwis podkreśla też, że ryzyko chrapania u kobiet rośnie z wiekiem, szczególnie po menopauzie.

Nie oznacza to, że każde chrapanie po 45. czy 50. roku życia oznacza bezdech. Oznacza natomiast, że nowego, głośnego chrapania nie warto zrzucać automatycznie na "normalną menopauzę".

Chrapanie może pojawić się również w ciąży, szczególnie w drugim i trzecim trymestrze. Znaczenie mają wtedy obrzęk błony śluzowej nosa, zmiany hormonalne, przyrost masy ciała i większe obciążenie organizmu. SleepApnea.org podaje, że ponad 30 proc. kobiet zaczyna chrapać w drugim trymestrze, a chrapanie staje się jeszcze częstsze w trzecim trymestrze i zwykle zmniejsza się po porodzie.

W ciąży nie warto jednak traktować głośnego chrapania wyłącznie jako niedogodności. Jeśli dochodzą przerwy w oddychaniu, bardzo duża senność, wysokie ciśnienie albo bóle głowy, trzeba powiedzieć o tym lekarzowi prowadzącemu.

Nie każde chrapanie zaczyna się w gardle. Czasem pierwszym problemem jest nos. Alergia, przewlekły katar, krzywa przegroda, infekcje zatok albo obrzęk śluzówki mogą zmuszać do oddychania przez usta. Wtedy tkanki w gardle łatwiej drgają i chrapanie robi się głośniejsze.

Alkohol działa inaczej, ale efekt może być podobny. Rozluźnia mięśnie górnych dróg oddechowych, dlatego po wieczornym drinku chrapanie bywa silniejsze. NHS wymienia alkohol, palenie, spanie na plecach, większy obwód szyi, starszy wiek, otyłość i rodzinne występowanie bezdechu sennego wśród czynników związanych z bezdechem sennym.

Najprościej zacząć od obserwacji. Jeśli śpisz z partnerem, zapytaj nie tylko: "czy chrapię?", ale też: "czy robię przerwy w oddychaniu?", "czy łapię powietrze?", "czy wiercę się i wybudzam?". To dużo ważniejsze niż sam poziom hałasu.

Jeśli śpisz sama, możesz przez kilka nocy nagrać sen aplikacją w telefonie. Takie nagranie nie zastępuje badania, ale może pokazać, czy chrapanie jest sporadyczne, czy regularne. Przydatne są też notatki: alkohol, późna kolacja, zatkany nos, alergia, spanie na plecach, stres, miesiączka, uderzenia gorąca, nowe leki.

Przy łagodnym chrapaniu można spróbować kilku prostych zmian. Pomaga spanie na boku, ograniczenie alkoholu wieczorem, zadbanie o drożność nosa, leczenie alergii, unikanie tabletek nasennych bez konsultacji z lekarzem i utrzymywanie zdrowej masy ciała. NHS zaleca przy bezdechu sennym m.in. spanie na boku, regularną aktywność, ograniczenie alkoholu przed snem i niepalenie.

Nie warto natomiast kupować przypadkowo kilku gadżetów naraz. Plastry na nos mogą pomóc, jeśli problemem jest niedrożny nos, ale nie rozwiążą bezdechu wynikającego ze zwężania się gardła. Ustniki, szyny i aparaty powinny być dobierane rozsądnie, szczególnie gdy podejrzewasz bezdech.

Do lekarza warto zgłosić się, jeśli chrapanie jest głośne, częste, narasta albo ktoś zauważył przerwy w oddychaniu. Konsultacja jest też ważna, gdy rano budzisz się z bólem głowy, masz suchość w ustach, jesteś senna w dzień, gorzej się koncentrujesz, masz nadciśnienie, kołatania serca albo zasypiasz w sytuacjach, w których nie powinnaś.

NHS zaleca kontakt z lekarzem, jeśli występują główne objawy bezdechu sennego, zwłaszcza zatrzymywanie i ponowne rozpoczynanie oddychania podczas snu, odgłosy duszenia lub parskania oraz stałe zmęczenie w dzień. Jeśli ktoś widział te objawy u osoby śpiącej, warto powiedzieć o tym podczas wizyty.

Lekarz może skierować na badanie snu. Czasem odbywa się ono w domu, z użyciem urządzeń mierzących m.in. oddech i tętno. NHS podaje, że takie testy pomagają ocenić, czy występuje bezdech senny i jak jest nasilony.

Nieleczony bezdech senny nie musi od razu dawać dramatycznych objawów, ale może długo pogarszać jakość życia. Sen jest pofragmentowany, organizm ma mniej tlenu, a rano pojawia się zmęczenie, które trudno wytłumaczyć. NHS Inform wskazuje, że obturacyjny bezdech senny może obniżać jakość życia przez silną senność w dzień i zwiększać ryzyko innych problemów zdrowotnych.

NHS wymienia wśród możliwych konsekwencji nieleczonego bezdechu m.in. wysokie ciśnienie, większą szansę udaru, cukrzycę typu 2, choroby serca, depresję lub wahania nastroju, problemy z koncentracją i większe ryzyko poważnych wypadków spowodowanych zmęczeniem.

To nie znaczy, że każde chrapanie prowadzi do takich skutków. Ale regularnego chrapania z przerwami w oddychaniu nie warto traktować jak żartu.

Chrapanie u kobiet może wynikać z kataru, alergii, spania na plecach, alkoholu, ciąży, menopauzy, przyrostu masy ciała albo budowy dróg oddechowych. Samo okazjonalne chrapanie nie zawsze jest groźne. Niepokojące jest chrapanie głośne, regularne, przerywane ciszą, łapaniem powietrza albo duszeniem. Jeśli do tego dochodzą poranne bóle głowy, senność w dzień, częste wybudzenia, problemy z koncentracją, nocne poty lub częste wstawanie do toalety, warto porozmawiać z lekarzem i rozważyć diagnostykę bezdechu sennego.

Źródła

• SleepApnea.org — przyczyny chrapania u kobiet, rola menopauzy, ciąży, niedrożności nosa, masy ciała i bezdechu sennego.
• Sleep Foundation — przyczyny chrapania u kobiet oraz objawy bezdechu sennego u kobiet.
• NHS — objawy, diagnostyka i leczenie bezdechu sennego.
• NHS Inform — definicja obturacyjnego bezdechu sennego, objawy i możliwe konsekwencje.
• American Academy of Sleep Medicine / Journal of Clinical Sleep Medicine — dane o tym, że kobiety częściej zaniżają własne chrapanie i jego głośność.
• Wimms i wsp., 2016 — przegląd dotyczący specyfiki obturacyjnego bezdechu sennego u kobiet.

Disclaimer

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Chrapanie często ma łagodne przyczyny, ale może też być objawem obturacyjnego bezdechu sennego lub innego problemu zdrowotnego. Jeśli chrapaniu towarzyszą przerwy w oddychaniu, duszenie, łapanie powietrza, silna senność w dzień, poranne bóle głowy, nadciśnienie, kołatania serca albo nagłe nasilenie objawów, skonsultuj się z lekarzem.