Wśród kobiet w wieku 21–29 lat niemal co trzecia zadeklarowała, że nigdy nie miała badania przesiewowego w kierunku raka szyjki macicy. Co więcej, odsetek ten w ciągu kilkunastu lat wyraźnie wzrósł. Naukowcy przeanalizowali dane z amerykańskiego National Health Interview Survey z lat 2005–2023.
Łącznie analiza objęła 106 262 kobiety kwalifikujące się do badań przesiewowych. Wśród nich 23 502 miały od 21 do 29 lat, a 82 760 od 30 do 65 lat.
Z 12,5 do prawie 32 proc.
Najbardziej zwraca uwagę sytuacja najmłodszych kobiet. W 2005 roku 12,5 proc. kobiet w wieku 21–29 lat deklarowało, że nigdy nie przeszło badania przesiewowego szyjki macicy. W 2023 roku było to już 31,9 proc.
W przeliczeniu na całą populację oznaczało to wzrost z około 3,5 mln do 6,2 mln kobiet.
Podobny kierunek zmian zauważono w starszej grupie. Wśród kobiet w wieku 30–65 lat odsetek tych, które nigdy nie zostały przebadane, wzrósł z 5,3 proc. w 2005 roku do 14,8 proc. w 2023 roku. To około jedna na siedem kobiet.
Badacze zauważyli również różnice związane m.in. z wykształceniem, ubezpieczeniem zdrowotnym i miejscem zamieszkania.
Jednocześnie przybywało bardziej zaawansowanych przypadków
Naukowcy zestawili te informacje z danymi dotyczącymi zachorowań na raka szyjki macicy. Wśród kobiet w wieku 30–64 lat po 2017 roku częstość rozpoznawania nowotworów w stadium regionalnym oraz z przerzutami odległymi rosła w obu przypadkach o ponad 2 proc. rocznie.
Nie można jednak powiedzieć, że mniej badań przełożyło się bezpośrednio na większą liczbę zaawansowanych przypadków raka szyjki macicy. Badanie pokazuje, że oba zjawiska występowały w tym samym czasie, ale nie dowodzi, że jedno było przyczyną drugiego.
Trzeba również pamiętać, że informacje o wcześniejszych badaniach pochodziły z deklaracji samych uczestniczek. Ktoś mógł więc nie pamiętać dokładnie, kiedy i jakie badanie wykonywał.
Dlaczego profilaktyka raka szyjki macicy jest tak ważna?
Za zdecydowaną większością przypadków raka szyjki macicy stoi przetrwałe zakażenie wirusem HPV wysokiego ryzyka. Sama infekcja HPV jest bardzo częsta i w wielu przypadkach organizm usuwa ją samoistnie. Problem pojawia się wtedy, gdy zakażenie utrzymuje się przez dłuższy czas.
Badania przesiewowe pozwalają wychwycić zagrożenie, zanim rozwinie się zaawansowany nowotwór. I właśnie dlatego nie warto czekać na pierwsze dolegliwości.
A jak wygląda sytuacja w Polsce?
Amerykańskich wyników nie można przenosić bezpośrednio na Polskę. Nie oznaczają więc, że także u nas jedna na trzy młode kobiety nigdy się nie badała.
Polskie dane pokazują jednak własny problem. Według Ministerstwa Zdrowia na 1 sierpnia 2026 roku poziom objęcia kobiet programem profilaktyki raka szyjki macicy z wykorzystaniem testu HPV HR wynosił 15,22 proc. Jednocześnie 6 sierpnia w centralnej e-rejestracji dostępnych było ponad 445 tys. wolnych terminów na test HPV HR w ciągu kolejnych 90 dni.
Od 1 sierpnia 2026 roku w bezpłatnym programie NFZ tradycyjną cytologię zastąpił test HPV HR. Mogą z niego korzystać kobiety w wieku 25–64 lat, nie potrzebują skierowania, a przy wyniku ujemnym badanie wykonuje się co 5 lat. Jeśli test wykryje HPV wysokiego ryzyka, z tej samej próbki wykonywana jest cytologia płynna.
Co z tego wynika dla kobiet w Polsce?
Amerykańskich danych nie można wprost przenosić na Polskę. Wniosek jest jednak ważny także dla Polek: odkładanie badań może sprawić, że niepokojące zmiany zostaną wykryte później, niż mogłyby być.
Jeśli masz od 25 do 64 lat, warto więc sprawdzić, kiedy ostatnio wykonywałaś badanie i czy kwalifikujesz się obecnie do bezpłatnego testu HPV HR. Termin można znaleźć m.in. przez Internetowe Konto Pacjenta lub aplikację mojeIKP.
Nie trzeba czekać, aż coś zacznie boleć lub pojawią się inne niepokojące objawy. Badanie przesiewowe jest przeznaczone właśnie dla kobiet, które czują się zdrowe. Jeśli natomiast pojawiły się niepokojące objawy, nie należy czekać na termin profilaktycznego screeningu, tylko skontaktować się z lekarzem.
Sonawane K. i wsp., "Rates of Never Receiving Cervical Cancer Screening Among US Women, 2005–2023", JAMA Network Open, 27 sierpnia 2026 r.; Narodowy Fundusz Zdrowia; Ministerstwo Zdrowia; Pacjent.gov.pl.
Ważne: Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani indywidualnych zaleceń dotyczących badań profilaktycznych.
