Dlaczego w upał ciśnienie może spadać?
Gdy jest gorąco, organizm musi oddać nadmiar ciepła. Jednym ze sposobów jest rozszerzenie naczyń krwionośnych w skórze. Dzięki temu więcej krwi przepływa bliżej powierzchni ciała, a ciepło może być łatwiej oddawane do otoczenia.
Ten mechanizm jest potrzebny, ale ma swoją cenę. Rozszerzone naczynia oznaczają, że krew "rozlewa się" po większej przestrzeni naczyniowej. U części osób może to prowadzić do obniżenia ciśnienia, szczególnie przy nagłym wstawaniu, staniu w kolejce, jeździe dusznym autobusem albo pracy w nagrzanym pomieszczeniu.
Do tego dochodzi pocenie. Razem z potem organizm traci wodę i elektrolity. Jeśli płynów jest za mało, objętość krwi krążącej może się zmniejszać, a serce i naczynia muszą mocniej pracować, żeby utrzymać prawidłowe krążenie.
Zawroty głowy po wstaniu? Latem to częsty sygnał
Jednym z typowych objawów spadku ciśnienia w upał są zawroty głowy po wstaniu. Osoba siedzi albo leży, nagle się podnosi i przez kilka sekund czuje ciemno przed oczami, niestabilność albo słabość w nogach. To może być związane z tzw. hipotonią ortostatyczną, czyli spadkiem ciśnienia po zmianie pozycji ciała.
W gorące dni taki problem może być silniejszy, bo organizm ma dodatkowe obciążenie: rozszerzone naczynia, utratę płynów, pocenie i często gorszy sen. Jeśli ktoś wypił rano kawę, pominął śniadanie, długo stał w sklepie albo wyszedł na słońce bez wody, ryzyko zawrotów rośnie.
Nie zawsze oznacza to poważną chorobę, ale nie warto tego lekceważyć. Omdlenie w łazience, na schodach, przy przejściu dla pieszych albo w autobusie może skończyć się urazem.
Leki na nadciśnienie i upał. Tu trzeba uważać
Osoby przyjmujące leki na nadciśnienie powinny szczególnie obserwować reakcję organizmu w gorące dni. Niektóre leki obniżają ciśnienie przez rozszerzenie naczyń, wpływ na pracę serca albo gospodarkę wodno-elektrolitową. Diuretyki, czyli leki moczopędne, mogą zwiększać utratę płynów, a to w upał bywa dodatkowym obciążeniem.
To nie znaczy, że wolno samodzielnie odstawiać tabletki. Wręcz przeciwnie. Zmiany w leczeniu nadciśnienia trzeba zawsze omówić z lekarzem. Jeśli jednak latem pojawiają się zawroty głowy, omdlenia, bardzo niskie pomiary ciśnienia, osłabienie albo kołatanie serca, warto skontaktować się z lekarzem i zapytać, czy leczenie wymaga kontroli.
Dobrze jest też prowadzić notatki: godzina pomiaru, wynik ciśnienia, puls, temperatura na zewnątrz, ilość wypitych płynów i objawy. Taka informacja jest dla lekarza bardziej użyteczna niż samo zdanie: "w upał źle się czuję".
Upał nie zawsze działa tak samo u każdego
Choć u wielu osób w gorące dni ciśnienie może spadać, nie jest to reguła absolutna. Upał obciąża układ krążenia i może zwiększać zapotrzebowanie serca na pracę. Odwodnienie może zaburzać regulację ciśnienia, a stres cieplny może nasilać problemy sercowo-naczyniowe.
Dlatego jedna osoba w upał będzie mieć niższe ciśnienie i zawroty głowy, a inna poczuje kołatanie serca, duszność, silne zmęczenie albo wzrost tętna. Znaczenie mają wiek, choroby przewlekłe, leki, nawodnienie, masa ciała, aktywność fizyczna, alkohol, sen i to, czy człowiek przebywa w cieniu, czy w pełnym słońcu.
Szczególnie wrażliwe są osoby starsze, osoby z niewydolnością serca, chorobą wieńcową, zaburzeniami rytmu serca, cukrzycą, chorobami nerek oraz osoby przyjmujące kilka leków jednocześnie.
Jakie objawy powinny zaniepokoić?
Niepokojące są zawroty głowy, mroczki przed oczami, uczucie słabości, chwiejność, zimne poty, nudności, omdlenie, splątanie, silne pragnienie, bardzo mała ilość moczu, szybkie bicie serca albo ból w klatce piersiowej. W upał takie objawy mogą oznaczać nie tylko spadek ciśnienia, ale też odwodnienie, wyczerpanie cieplne albo poważniejszy problem.
NHS wśród objawów wyczerpania cieplnego wymienia m.in. zmęczenie, zawroty głowy, ból głowy, nudności lub wymioty, nadmierne pocenie, skurcze, silne pragnienie i wysoką temperaturę ciała. Mayo Clinic dodaje, że przy wyczerpaniu cieplnym może pojawić się także niskie ciśnienie przy wstawaniu.
Pilnej pomocy wymaga utrata przytomności, splątanie, drgawki, ból w klatce piersiowej, duszność, objawy udaru cieplnego, bardzo wysoka temperatura ciała albo sytuacja, w której osoba mimo chłodzenia i picia nie odzyskuje sił.
Co robić, gdy w upał spada ciśnienie?
Najpierw trzeba przerwać wysiłek i zejść z gorąca. Najlepiej przejść do cienia, chłodniejszego pomieszczenia albo miejsca z dobrą cyrkulacją powietrza. Warto usiąść lub położyć się, a jeśli jest słabo — unieść nogi. Pomaga powolne picie wody, schłodzenie karku, twarzy i przedramion oraz zdjęcie nadmiaru warstw ubrania.
Nie należy gwałtownie wstawać. Jeśli zawroty pojawiają się po zmianie pozycji, lepiej podnosić się stopniowo: najpierw usiąść, chwilę odczekać, dopiero potem wstać. W gorące dni warto też unikać długiego stania bez ruchu, zwłaszcza w kolejkach, komunikacji miejskiej i dusznych pomieszczeniach.
Osoby z nadciśnieniem nie powinny samodzielnie zmieniać dawek leków tylko dlatego, że w upał ciśnienie jest niższe. Bezpieczniej wykonać kilka pomiarów, zapisać objawy i skonsultować się z lekarzem.
Najprostsza odpowiedź
Tak, upał może obniżać ciśnienie krwi, zwłaszcza gdy organizm rozszerza naczynia i traci płyny przez pocenie. Najczęściej odczuwamy to jako osłabienie, zawroty głowy, mroczki przed oczami albo gorszą tolerancję stania i nagłego wstawania.
Upał jest obciążeniem dla układu krążenia i może być niebezpieczny, szczególnie przy odwodnieniu, chorobach serca, lekach moczopędnych i wysokiej temperaturze utrzymującej się przez kilka dni.
W gorące dni warto pić regularnie, unikać pełnego słońca, mierzyć ciśnienie, jeśli masz z nim problem, i reagować na objawy. Organizm często ostrzega wcześniej, niż dochodzi do omdlenia.
Źródła: American Heart Association, UK Health Security Agency
Uwaga: artykuł ma charakter informacyjny. Jeśli w upał pojawiają się omdlenia, silne zawroty głowy, ból w klatce piersiowej, duszność, splątanie, objawy odwodnienia albo bardzo niskie ciśnienie, trzeba skontaktować się z lekarzem lub wezwać pomoc. Osoby przyjmujące leki na ciśnienie nie powinny zmieniać dawek samodzielnie.
