demencja

Zapomniane lekarstwo, klucze odłożone w nietypowe miejsce, pomylona data czy niepewność, czy kuchenka została wyłączona. Gdy pamięć zaczyna zawodzić, pomocne mogą być bardzo proste rozwiązania.

Demencja nie musi być nieuchronną konsekwencją starzenia. Według Komisji "The Lancet" nawet 45,3 proc. przypadków na świecie jest związanych z 14 czynnikami, na które przynajmniej częściowo można wpływać.

Naukowcy z ETH Zurich wskazali nowy mechanizm, który może mieć znaczenie w chorobie Alzheimera. Chodzi o białko GRK2, które po utracie aktywności zaczyna tworzyć szkodliwe skupiska w komórkach nerwowych. Eksperymentalny związek nazwany Compound 10 ograniczał ten proces u myszy i spowalniał obumieranie neuronów. Na razie nie jest to jednak lek dla ludzi.

Problemy finansowe zwykle kojarzymy ze stresem, gorszym snem i ciągłym liczeniem wydatków. Nowe brytyjskie badanie sugeruje, że wieloletnie życie z niskim dochodem lub trudnościami z opłacaniem rachunków może wiązać się także z gorszym funkcjonowaniem poznawczym w późniejszych latach. Naukowcy obserwowali uczestników przez dziesięciolecia.

Demencja po 90. roku życia nie musi być nieodłączną częścią starzenia. W badaniu LifeAfter90, obejmującym ponad 800 najstarszych seniorów, część uczestników zachowała sprawność poznawczą mimo bardzo zaawansowanego wieku. Naukowcy sprawdzili też, co wiązało się z większym ryzykiem zachorowania.

Wyższe BMI może odbijać się nie tylko na sercu i metabolizmie, lecz także na zdrowiu mózgu. Autorzy badania "High Body Mass Index as a Causal Risk Factor for Vascular-related Dementia: a Mendelian Randomization Study" wskazują, że zwiększa ono ryzyko otępienia naczyniowego, częściowo poprzez podwyższone ciśnienie krwi. Nie oznacza to jednak, że masa ciała przesądza o rozwoju choroby.

Demencja nie zawsze zaczyna się od zapominania imion, terminów i niedawnych rozmów. U części osób wcześniej pojawiają się zmiany zachowania albo problemy z oceną odległości i orientacją w przestrzeni. Łatwo uznać je za skutek stresu, przemęczenia lub pogarszającego się wzroku.

W Internecie popularność zdobywa prosty ruch dłoni, który ma podobno ujawniać ryzyko demencji. Nieudana próba nie oznacza jednak choroby, a sprawne wykonanie zadania nie potwierdza, że mózg działa prawidłowo. Takiego domowego "testu" nie zweryfikowano w badaniach klinicznych.

Schodzenie po znanych schodach nagle zaczyna sprawiać trudność, choć nogi nadal wydają się sprawne. Osoba zatrzymuje się, kurczowo trzyma poręczy albo niepewnie szuka stopnia. Taka zmiana może mieć wiele przyczyn, ale czasami wiąże się z zaburzeniami postrzegania występującymi we wczesnej fazie demencji.

Starsza osoba budzi się w środku nocy, chodzi między pokojami i sprawdza drzwi. Innym razem ubiera się, ponieważ jest przekonana, że zaraz musi wyjść do pracy. Takie zachowanie może pojawić się przy demencji, ale samo w sobie nie pozwala jej rozpoznać. Szczególną uwagę powinny zwrócić nocne problemy połączone z dezorientacją, zaburzeniami pamięci i wyraźną zmianą codziennego funkcjonowania.

Portfel schowany w pościeli, klucze pozostawione w lodówce, dokumenty w szafce z żywnością. Gdy starsza osoba nie pamięta, gdzie odłożyła przedmiot, może być przekonana, że ktoś go zabrał.

Choroba rodzica lub dziadka potrafi zmienić zwykłe zapominanie w powód do niepokoju. Nagle zgubione klucze, nazwisko, które uciekło z pamięci, albo trudność z przypomnieniem sobie tytułu filmu zaczynają wyglądać jak zapowiedź tego samego scenariusza. Czy alzheimer dziedziczny? Geny mogą zwiększać podatność, ale tylko bardzo rzadko przesądzają, że choroba na pewno się rozwinie.

Gry logiczne, aplikacje i krzyżówki często reklamuje się jako sposób na zachowanie sprawnego umysłu. Nowe wyniki jednego z najdłuższych badań nad treningiem poznawczym brzmią obiecująco, ale nie potwierdzają, że każda "gimnastyka mózgu" chroni przed demencją. Korzystny wynik dotyczył bardzo konkretnego, komputerowego treningu szybkości przetwarzania informacji, połączonego z późniejszymi sesjami przypominającymi. Co więcej, nawet tego rezultatu nie należy interpretować jako dowodu, że kilka tygodni ćwiczeń zapobiega chorobie Alzheimera.

Demencja nie jest nieuniknionym elementem starzenia się. W nowych wytycznych opublikowanych 15 lipca 2026 roku Światowa Organizacja Zdrowia podkreśla, że na ryzyko pogorszenia pamięci wpływają nie tylko geny, lecz także zdrowie całego organizmu i codzienne nawyki.

Warzywa, owoce, ryby, orzechy, rośliny strączkowe i pełnoziarniste produkty zwykle kojarzą się z sercem, cholesterolem i odchudzaniem. Coraz więcej badań pokazuje jednak, że sposób jedzenia może mieć znaczenie także dla mózgu. Nowa analiza opublikowana w "JAMA Network Open" wskazuje, że dieta o niższym potencjale zapalnym była powiązana z mniejszym ryzykiem demencji u osób starszych. Co ważne, zależność widziano także u osób z biologicznymi markerami podwyższonego ryzyka choroby Alzheimera.

Demencja nie zawsze zaczyna się od problemów z pamięcią. Czasem pierwszy niepokojący sygnał pojawia się w nocy. Osoba śpi, ale nagle kopie, wymachuje rękami, krzyczy, uderza albo spada z łóżka. Może wyglądać to jak zwykły koszmar, ale gdy takie sytuacje się powtarzają, warto potraktować je poważnie.