Dlaczego ludzie umierają we śnie? Objawy nie zawsze są wyraźne

Sam sen nie jest jednak przyczyną zgonu. Za takim zdarzeniem może stać choroba lub nagłe zaburzenie funkcjonowania organizmu, które wystąpiło właśnie w nocy. Wśród możliwych przyczyn są m.in. nagłe zatrzymanie krążenia, zawał, udar, zaburzenia oddychania podczas snu oraz – znacznie rzadziej – SUDEP u osób z padaczką.

Czytaj także: Śpisz całą noc, a mózg na chwilę się "wybudza". Jeden typ zwrócił uwagę naukowców

Człowiek spędza dużą część życia śpiąc, dlatego część poważnych zdarzeń medycznych może pojawić się właśnie w nocy. Jeżeli ktoś umiera podczas snu, przyczyną może być m.in. choroba serca, groźne zaburzenie rytmu, udar albo powikłanie istniejącej wcześniej choroby.

Jednym z mechanizmów mogących doprowadzić do nagłej śmierci jest nagłe zatrzymanie krążenia. Dochodzi wtedy do gwałtownej utraty skutecznej czynności serca. Często wiąże się to z zaburzeniem jego aktywności elektrycznej i pojawieniem się groźnej arytmii, np. migotania komór.

Nagłe zatrzymanie krążenia może wystąpić bez wcześniejszego ostrzeżenia. U części osób wcześniej mogą jednak pojawić się:

• ból lub dyskomfort w klatce piersiowej,
• duszność,
• osłabienie,
• kołatanie albo bardzo szybkie bicie serca,
• omdlenie lub stan bliski omdleniu.

Nie każdy przypadek daje jednak wcześniej wyraźne sygnały.

Te dwa pojęcia bywają używane zamiennie, ale oznaczają dwa różne zdarzenia.

Zawał serca powstaje wtedy, gdy przepływ krwi do części mięśnia sercowego zostaje zablokowany. Nagłe zatrzymanie krążenia oznacza natomiast, że serce przestaje skutecznie pompować krew. Oba stany mogą być ze sobą powiązane. Zawał może zaburzyć aktywność elektryczną serca i doprowadzić do groźnej arytmii, a następnie do zatrzymania krążenia. Zawał może wystąpić również podczas snu.

Do możliwych objawów należą:

• ból, ucisk lub ciężar w klatce piersiowej,
• ból promieniujący do ramienia, szyi, żuchwy lub pleców,
• duszność,
• zimne poty,
• nudności,
• wymioty,
• osłabienie lub silne złe samopoczucie.

Objawy nie u wszystkich wyglądają jednak tak samo.

Kolejnym poważnym zdarzeniem, które może wystąpić w nocy, jest udar mózgu.

W medycynie funkcjonuje określenie wake-up stroke. Dotyczy ono sytuacji, gdy człowiek zasypia bez zauważalnych objawów, a budzi się już z symptomami udaru. Dokładny moment jego wystąpienia może być wtedy trudny do ustalenia.

Nie każdy udar pojawiający się podczas snu prowadzi do śmierci. Wiele osób budzi się z objawami i może otrzymać leczenie.

Do najważniejszych sygnałów alarmowych należą nagłe:

• opadnięcie jednej strony twarzy,
• osłabienie lub drętwienie ręki albo jednej strony ciała,
• zaburzenia mowy,
• problemy ze zrozumieniem wypowiedzi,
• zaburzenia widzenia,
• problemy z równowagą,
• bardzo silny ból głowy.

Objawy udaru wymagają natychmiastowej pomocy medycznej, nawet jeśli po krótkim czasie ustąpią.

Obturacyjny bezdech senny powoduje wielokrotne zwężanie lub zamykanie górnych dróg oddechowych podczas snu. Oddychanie może się zatrzymywać i ponownie rozpoczynać wiele razy w ciągu nocy.

Typowe objawy to:

• głośne chrapanie,
• obserwowane przerwy w oddychaniu,
• łapanie powietrza lub odgłosy dławienia się,
• częste wybudzenia,
• duża senność w ciągu dnia,
• poranne bóle głowy,
• problemy z koncentracją.

Nieleczony bezdech senny wiąże się ze zwiększonym ryzykiem m.in. nadciśnienia, zaburzeń rytmu serca, zawału i udaru.

Nie oznacza to jednak, że u osoby z bezdechem każda przerwa w oddychaniu grozi śmiercią.

Zależność jest bardziej złożona. U osób z chorobą serca powtarzające się epizody niedotlenienia związane z obturacyjnym bezdechem sennym mogą zwiększać ryzyko groźnych zaburzeń rytmu i nagłej śmierci.

Dlatego bardzo głośne chrapanie połączone z obserwowanymi przerwami w oddychaniu nie powinno być traktowane jedynie jako uciążliwość dla osoby śpiącej obok.

Szczególnym przypadkiem jest SUDEP, czyli nagła niespodziewana śmierć osoby z padaczką, której nie można wyjaśnić m.in. urazem, utonięciem czy inną oczywistą przyczyną. Jest to zjawisko rzadkie. Szacunki często mówią o około 1 przypadku SUDEP na 1000 dorosłych osób z padaczką rocznie.

Najważniejszym czynnikiem ryzyka są uogólnione napady toniczno-kloniczne, szczególnie jeśli występują często i nie są dobrze kontrolowane. Napady pojawiające się podczas snu również mogą wiązać się z większym ryzykiem SUDEP.

Mechanizm nie został w pełni wyjaśniony. Podejrzewa się udział zaburzeń oddychania, zmian rytmu serca oraz nieprawidłowości w pracy mózgu po napadzie. Nie jest to zagrożenie dotyczące przeciętnej zdrowej osoby, lecz specyficzne powikłanie padaczki.

Nie ma jednej odpowiedzi. Wszystko zależy od przyczyny. Niektóre stany mogą powodować ból, duszność, kołatanie serca czy gwałtowne pogorszenie samopoczucia i wybudzić człowieka. W innych sytuacjach utrata przytomności może nastąpić bardzo szybko. Tak może się wydarzyć podczas nagłego zatrzymania krążenia, gdy serce przestaje skutecznie pompować krew, a przepływ krwi do mózgu gwałtownie spada.

Nie można więc stwierdzić, że każda osoba umierająca podczas snu wcześniej się budzi albo ma świadomość tego, co się dzieje.

Nie. Część chorób może wcześniej powodować objawy, które bywają ignorowane lub przypisywane stresowi, przemęczeniu czy wiekowi.

Szczególną uwagę warto zwrócić na:

• powtarzający się ból lub ucisk w klatce piersiowej,
• niewyjaśnione omdlenia,
• częste lub nasilające się kołatania serca,
• duszność bez wyraźnej przyczyny,
• obserwowane przerwy w oddychaniu podczas snu,
• gwałtowne wybudzanie się z uczuciem braku powietrza,
• bardzo głośne chrapanie połączone z dużą sennością w ciągu dnia.

Brak takich objawów nie daje jednak całkowitej pewności, że poważne zdarzenie nie wystąpi. Nagłe zatrzymanie krążenia może pojawić się bez wcześniejszego ostrzeżenia.

Nagłego bólu lub silnego ucisku w klatce piersiowej, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu duszność, zimne poty, nudności albo ból promieniujący do ręki, szyi czy żuchwy, nie należy przeczekiwać.

Natychmiastowej pomocy wymagają również objawy udaru, takie jak:

• opadnięcie jednej strony twarzy,
• nagłe osłabienie ręki,
• zaburzenia mowy.

Jeżeli ktoś traci przytomność i nie oddycha prawidłowo, konieczne jest natychmiastowe wezwanie pomocy i rozpoczęcie resuscytacji.

Nie istnieje jedna choroba odpowiadająca za wszystkie przypadki śmierci podczas snu. Sam sen również nie jest przyczyną zgonu.

W zależności od sytuacji za takim zdarzeniem mogą stać choroby serca, groźne zaburzenia rytmu prowadzące do zatrzymania krążenia, zawał, udar, powikłania zaburzeń oddychania lub innych ciężkich chorób. U osób z padaczką istnieje także niewielkie ryzyko SUDEP.

Dlatego zamiast obawiać się samego zasypiania, większe znaczenie ma zwracanie uwagi na niepokojące objawy i kontrolowanie już rozpoznanych chorób.

Szczególnie przerwy w oddychaniu podczas snu, niewyjaśnione omdlenia, powtarzające się kołatania serca czy ból w klatce piersiowej są sygnałami, których nie należy bagatelizować.

Źródła: American Heart Association, Mayo Clinic, NHS, Centers for Disease Control and Prevention, Epilepsy Foundation oraz materiały kliniczne dotyczące wake-up stroke.