Jedli jajka kilka razy w tygodniu. W badaniu rzadziej rozpoznawano u nich Alzheimera

Nowe badanie nie dowodzi, że jajka chronią przed demencją, ale pokazuje ciekawy związek, który warto opisać bez przesady.

Badanie opublikowano w "The Journal of Nutrition". Naukowcy wykorzystali dane z Adventist Health Study-2, dużej amerykańskiej kohorty obejmującej osoby związane ze społecznością adwentystów dnia siódmego. To grupa często analizowana w badaniach nad stylem życia, bo wielu jej uczestników rzadziej pali, rzadziej pije alkohol i częściej zwraca uwagę na dietę.

Do analizy włączono 39 498 osób. Średni czas obserwacji wyniósł 15,3 roku, a rozpoznania choroby Alzheimera sprawdzano na podstawie danych Medicare. W tym czasie u 2858 uczestników odnotowano chorobę Alzheimera.

Badacze porównali, jak często uczestnicy jedli jajka: od osób, które nie jadły ich prawie wcale, po osoby sięgające po nie kilka razy w tygodniu. W analizie uwzględniano m.in. czynniki demograficzne, styl życia, inne elementy diety i choroby współistniejące.

W porównaniu z osobami, które nie jadły jajek albo jadły je bardzo rzadko, częstsze spożycie jaj wiązało się z niższym wskaźnikiem ryzyka rozpoznania choroby Alzheimera. U osób jedzących jajka 2–4 razy w tygodniu wskaźnik ten był niższy o około 20 proc., a u tych, które jadły je 5 lub więcej razy w tygodniu — o około 27 proc.

Badanie było obserwacyjne, więc nie pokazuje, że jajka same w sobie zapobiegają Alzheimerowi. Może być tak, co warto podkreślić, że osoby jedzące jajka różniły się od pozostałych również innymi elementami stylu życia, ogólnego sposobu odżywiania, zdrowia albo dostępu do opieki medycznej.

Autorzy starali się uwzględnić wiele takich czynników, ale w badaniach żywieniowych nigdy nie da się wykluczyć wszystkiego. Dlatego najlepszy wniosek brzmi: jajka mogą być jednym z elementów diety wspierającej zdrowie mózgu, ale nie są lekiem, tarczą ochronną ani gwarancją uniknięcia choroby.

Jajka są źródłem składników ważnych dla układu nerwowego. Najczęściej wymienia się cholinę, czyli składnik potrzebny m.in. do powstawania acetylocholiny — neuroprzekaźnika związanego z pamięcią i uczeniem się. W jajkach znajdują się też luteina i zeaksantyna, znane głównie z kontekstu zdrowia oczu, ale badane również w odniesieniu do stresu oksydacyjnego i funkcji poznawczych.

Żółtko zawiera także fosfolipidy, witaminę B12 i inne składniki odżywcze. To nie oznacza, że jedno jajko działa jak "tabletka na mózg". Pokazuje raczej, że jajka nie powinny być oceniane wyłącznie przez pryzmat cholesterolu.

Trzeba jednak dodać ważne zastrzeżenie: w tym badaniu nie sprawdzano bezpośrednio, który składnik jajek mógłby odpowiadać za obserwowany związek. Cholina, luteina czy fosfolipidy są możliwym wyjaśnieniem, ale nie udowodnionym mechanizmem.

To nie pierwszy raz, gdy jajka pojawiają się w badaniach nad mózgiem. Wcześniej opisywano podobny kierunek m.in. w Rush Memory and Aging Project. Tam również częstsze spożycie jaj wiązano z niższym ryzykiem demencji alzheimerowskiej, a część tego związku badacze łączyli z choliną.

To nadal nie wystarcza, by powiedzieć: "jajka chronią przed Alzheimerem". Dwa badania obserwacyjne nie zastępują badań klinicznych. Są jednak sygnałem, że dieta i konkretne składniki odżywcze mogą mieć znaczenie w badaniach nad zdrowym starzeniem się mózgu.

Wniosek jest prostszy: jeśli ktoś lubi jajka, dobrze je toleruje i nie ma przeciwwskazań medycznych, nie musi traktować ich jak produktu zakazanego. W rozsądnej ilości mogą być normalnym elementem zbilansowanej diety — nie cudownym sposobem na ochronę mózgu, ale też nie "wrogiem", jak czasem przedstawiano je przez pryzmat cholesterolu.

W badaniach nad mózgiem rzadko wygrywa jeden produkt. Liczy się całość: warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, ryby, strączki, orzechy, dobrej jakości tłuszcze i jak najmniej żywności wysoko przetworzonej. Do tego dochodzą ruch, sen, kontrola ciśnienia, cukru i cholesterolu, leczenie chorób przewlekłych, słuch oraz kontakty społeczne. Jajka mogą znaleźć w tym wszystkim swoje miejsce, ale nie są skrótem do zdrowego mózgu ani zamiennikiem profilaktyki.

Znaczenie ma również sposób przygotowania. Jajko na miękko, jajecznica z warzywami albo jajko dodane do sałatki to coś innego niż codzienny zestaw z boczkiem, dużą ilością masła, smażonym pieczywem i przetworzonym mięsem.

Nie każdy powinien nagle zwiększać spożycie jaj. Osoby z chorobami sercowo-naczyniowymi, cukrzycą, zaburzeniami lipidowymi albo indywidualnymi zaleceniami dietetycznymi powinny trzymać się ustaleń z lekarzem lub dietetykiem.

Warto też uważać na suplementy z choliną. To, że jest ważna dla mózgu, nie oznacza automatycznie, że każdy powinien przyjmować ją w tabletkach. Najpierw liczy się dobrze ułożona dieta. Decyzje o suplementacji należy podejmować po konsultacji ze specjalistą.

Badanie z Adventist Health Study-2 jest interesujące, bo obejmowało dużą grupę osób i długi czas obserwacji. Wyniki sugerują, że umiarkowane spożycie jaj może wiązać się z niższym ryzykiem rozpoznania choroby Alzheimera w tej konkretnej populacji.

Nie jest to jednak sposób na uniknięcie demencji. Alzheimer to choroba złożona, na którą wpływają wiek, geny, choroby przewlekłe, układ krążenia, sen, aktywność, dieta i wiele innych czynników. Jajka mogą być częścią rozsądnego jadłospisu. Nie zastąpią profilaktyki, leczenia chorób przewlekłych ani diagnostyki, gdy pojawiają się problemy z pamięcią.

Jajka nie dają cudownj ochrony przed Alzheimerem. Nowe dane pokazują, że ich miejsce w diecie osób starszych może być ciekawsze, niż przez lata sądzono — pod warunkiem że mówimy o rozsądnej, zbilansowanej diecie, a nie o jednym produkcie, który ma "uratować" mózg.

Źródła:

• Oh J., Oda K., Chiriac G., Fraser G.E., Sirirat R., Sabaté J. — "Egg Intake and the Incidence of Alzheimer’s Disease in the Adventist Health Study-2 Cohort Linked with Medicare Data", "The Journal of Nutrition", 2026.
• Pan Y. i wsp. — "Association of Egg Intake With Alzheimer’s Dementia Risk in Older Adults: The Rush Memory and Aging Project", "The Journal of Nutrition", 2024
• Myers i wsp. — "Eggs: Healthy or Risky? A Review of Evidence from High Quality Studies on Hen’s Eggs", "Nutrients", 2023.