Naukowcy przyjrzeli się ciśnieniu kobiet. Ważny moment przychodzi zaskakująco wcześnie

O zdrowie serca i naczyń warto zadbać na długo przed menopauząO zdrowie serca i naczyń warto zadbać na długo przed menopauzą
Źródło zdjęć: © Licencjodawca

O menopauzie często mówi się jako o momencie, w którym zmienia się ryzyko sercowo-naczyniowe kobiet. Nowe badanie pokazuje jednak, że jedna z ważnych zmian może zaczynać się znacznie wcześniej. W analizie Framingham Heart Study ciśnienie tętna przestawało spadać i zaczynało rosnąć u kobiet już pod koniec 30. roku życia – w niektórych grupach nawet około dwóch dekad przed menopauzą. Badanie opublikowano 14 września 2026 roku w czasopiśmie "Hypertension".

Dwie liczby na ciśnieniomierzu mówią coś jeszcze

Podczas pomiaru ciśnienia patrzymy przede wszystkim na dwie wartości: ciśnienie skurczowe i rozkurczowe. Różnica między nimi to ciśnienie tętna. Jeśli wynik wynosi 120/80 mm Hg, ciśnienie tętna to 40 mm Hg.

Jego wartość zależy m.in. od właściwości aorty, czyli największej tętnicy w organizmie. W młodszej dorosłości ciśnienie tętna zwykle maleje, m.in. wraz ze zwiększaniem się średnicy aorty. Później ten proces się zmienia: średnica aorty przestaje się zwiększać, jej ściany stają się sztywniejsze, a ciśnienie tętna zaczyna rosnąć.

Szerokie ciśnienie tętna jest uznawane za niezależny czynnik ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, a także wiąże się z ryzykiem chorób nerek i demencji. Nie oznacza to jednak, że pojedynczy pomiar pozwala ocenić stan aorty czy przewidzieć przyszłą chorobę.

U kobiet punkt zwrotny pojawiał się już pod koniec 30.

Naukowcy wykorzystali dane z wielopokoleniowego Framingham Heart Study. W analizie dotyczącej kobiet uwzględniono dane z trzech wizyt badawczych obejmujących okres 14 lat. Kobiety podzielono na cztery grupy: przed menopauzą oraz po menopauzie, która wystąpiła wcześnie, w typowym wieku lub późno. W analizie różnic między płciami wykorzystano również dane mężczyzn uczestniczących w badaniu.

I właśnie porównanie przebiegu ciśnienia tętna przyniosło jeden z najciekawszych wyników.

Ciśnienie zaczyna się zmieniać nawet 20 lat przed menopauzą
Ciśnienie zaczyna się zmieniać nawet 20 lat przed menopauzą © Licencjodawca

U mężczyzn najniższy poziom ciśnienia tętna przypadał średnio około 47. roku życia. U kobiet było to znacznie wcześniej: zależnie od grupy około 37.–39. roku życia. Od tego momentu ciśnienie tętna zaczynało rosnąć.

Menopauza wcześniej czy później? Punkt zwrotny i tak pojawiał się przed nią

Gdy naukowcy zestawili moment rozpoczęcia wzrostu ciśnienia tętna z wiekiem menopauzy, okazało się, że różnica może być bardzo duża.

W grupach kobiet po menopauzie najniższy poziom ciśnienia tętna przypadał średnio około 6 lat przed wczesną menopauzą, 14 lat przed menopauzą występującą w typowym wieku i aż 19 lat przed późną menopauzą.

To ważny wynik, ponieważ wzrost ciśnienia tętna w średnim wieku często wiązano ze spadkiem poziomu estrogenów towarzyszącym menopauzie. Tymczasem moment ostatniej miesiączki nie wyjaśniał wieku, w którym obserwowano przejście od spadku do wzrostu ciśnienia tętna.

Nie oznacza to, że menopauza czy hormony nie mają znaczenia dla układu krążenia. Badanie pokazuje coś bardziej konkretnego: proces obserwowany przez naukowców zaczynał się dużo wcześniej niż sama menopauza.

Po 60. roku życia sytuacja się odwracała

W młodszej dorosłości kobiety miały niższe ciśnienie tętna niż mężczyźni. Później jednak jego wzrost był u nich szybszy. Po 60. roku życia średnie ciśnienie tętna było już wyższe u kobiet niż u mężczyzn.

Jednym z możliwych elementów tego mechanizmu może być sama budowa aorty. Autorzy zwracają uwagę, że kobiety mają mniejszą objętość włókien elastycznych w aorcie. Wraz ze starzeniem się naczynia może to mieć znaczenie dla jego sztywności i zmian ciśnienia tętna.

To jednak hipoteza dotycząca mechanizmu, a nie dowód, że właśnie budowa aorty odpowiada za zaobserwowane różnice.

Masz 40 lat? Na ciśnienie warto zwracać uwagę już teraz

Po 37. czy 40. urodzinach ciśnienie tętna nagle staje się problemem. Nie wyznacza również nowej granicy wieku, od której kobiety powinny rozpoczynać leczenie.

Pokazuje jednak, że o zdrowie serca i naczyń warto zadbać na długo przed menopauzą. Zmiany w układzie krążenia mogą bowiem rozpoczynać się wiele lat przed ostatnią miesiączką.

Autor badania Gary F. Mitchell zwraca uwagę, że u kobiet w średnim i starszym wieku z nadciśnieniem warto uwzględniać również ciśnienie tętna. Jako wartość wymagającą szczególnej uwagi wskazał różnicę przekraczającą 60 mm Hg, np. wynik 130/70 mm Hg, zwłaszcza jeśli taka sytuacja utrzymuje się lub narasta w kolejnych pomiarach. Ciśnienie tętna nie jest jednak obecnie osobnym parametrem wykorzystywanym w wytycznych do prowadzenia leczenia nadciśnienia.

Menopauza nie musi być początkiem tych zmian

Badanie było obserwacyjne. Wiek menopauzy ustalano na podstawie informacji podawanych przez uczestniczki, a nie pomiarów poziomu estrogenów. Większość badanych była również białego pochodzenia europejskiego, dlatego wyników nie można automatycznie odnosić do wszystkich populacji.

U kobiet ciśnienie tętna zaczynało rosnąć około dekadę wcześniej niż u mężczyzn, a w zależności od wieku menopauzy punkt zwrotny mógł występować nawet do dwóch dekad przed ostatnią miesiączką.

Wyniki przesuwają więc uwagę z samej menopauzy na wcześniejsze lata życia kobiety. Regularna kontrola ciśnienia i dbanie o czynniki wpływające na zdrowie serca i naczyń mają znaczenie także wtedy, gdy do menopauzy pozostało jeszcze wiele lat.

Źródła:

  1. Habib A.Y. i wsp., "Relations of Menopause Timing With Pressure Pulsatility in the Framingham Study", "Hypertension", 14 września 2026 r.
  2. American Heart Association
  3. Medical Xpress
Wybrane dla Ciebie