Nie każdy przepada za szpinakiem i jarmużem. Naukowcy powiązali je z lepszą pracą płuc

Nowe badanie z udziałem ponad 179 tys. osób pokazuje ciekawy związek: osoby jedzące więcej warzyw bogatych w witaminę K1 miały lepsze wyniki pracy płuc i rzadziej rozpoznawaną przewlekłą chorobę płuc. To nie znaczy, że szpinak czy jarmuż leczą płuca, ale pokazuje, że codzienna dieta może mieć większe znaczenie, niż się wydaje.

Badanie opublikowano w "The American Journal of Clinical Nutrition". Naukowcy przeanalizowali dane 179 062 uczestników UK Biobank, którzy na początku obserwacji nie mieli rozpoznanej przewlekłej obturacyjnej choroby płuc ani astmy. Średni czas obserwacji wyniósł 10,5 roku.

Badacze przyglądali się dwóm formom witaminy K w diecie. Witamina K1 występuje głównie w zielonych warzywach liściastych i kapustnych, takich jak szpinak, jarmuż, brokuły, kapusta czy brukselka. Witamina K2 znajduje się m.in. w produktach pochodzenia zwierzęcego i fermentowanych.

Spożycie witaminy K oceniano na podstawie kwestionariuszy żywieniowych, a nowe przypadki POChP i astmy identyfikowano na podstawie danych ze szpitali, opieki podstawowej i rejestrów zgonów. Funkcję płuc oceniano m.in. przez FEV1 i FVC, czyli parametry używane w badaniach spirometrycznych.

W badaniu wyższe spożycie witaminy K1 wiązało się z niższym wskaźnikiem POChP. U osób z najwyższym spożyciem witaminy K1 ryzyko było o około 16 proc. niższe niż u osób z najniższym spożyciem. Związek ten osiągał plateau powyżej około 250 mikrogramów witaminy K1 dziennie.

To ważna liczba, ale trzeba ją dobrze rozumieć. Badanie miało charakter obserwacyjny, więc pokazuje związek, a nie dowód przyczynowości. Nie można na tej podstawie powiedzieć, że szpinak, jarmuż albo brokuły zapobiegają POChP. Można natomiast powiedzieć, że osoby jedzące więcej produktów bogatych w witaminę K1 miały w tej analizie korzystniejszy profil zdrowia płuc.

Autorzy uwzględniali wiele czynników, m.in. palenie, styl życia, płeć i rodzaj pracy, ale w badaniach żywieniowych zawsze może zostać tzw. resztkowe zakłócenie. Osoby jedzące dużo zielonych warzyw mogą różnić się od pozostałych także aktywnością, ogólną jakością diety, masą ciała, stanem zdrowia albo podejściem do profilaktyki.

Najciekawsze nie było tylko samo ryzyko POChP. Osoby z najwyższym spożyciem witaminy K1 miały też nieco lepsze wyniki funkcji płuc. W porównaniu z osobami z najniższym spożyciem odnotowano wyższą natężoną pojemność życiową płuc oraz wyższą natężoną objętość wydechową pierwszosekundową.

Brzmi technicznie, ale chodzi o coś prostego: płuca mogły zatrzymywać i wypuszczać nieco więcej powietrza. To ważne, bo przy POChP drogi oddechowe są zwężone, tkanka płucna traci elastyczność, a oddychanie z czasem staje się coraz trudniejsze.

Co istotne, badanie nie wykazało podobnego związku z astmą. Ani witamina K1, ani witamina K2 nie były powiązane z niższym ryzykiem astmy. To sugeruje, że ewentualny związek witaminy K1 może bardziej dotyczyć długotrwałego uszkadzania i starzenia się płuc niż chorób o silnym tle alergicznym.

Witamina K1 występuje przede wszystkim w zielonych warzywach. Źródłem mogą być m.in. szpinak, jarmuż, brokuły, kapusta, brukselka, boćwina, natka pietruszki i sałaty. To produkty, które oprócz witaminy K1 dostarczają też błonnika, polifenoli, karotenoidów i innych związków roślinnych.

Autorzy badania wskazują możliwy mechanizm związany z białkami zależnymi od witaminy K. Takie białka mogą mieć znaczenie dla struktury płuc, w tym dla włókien elastycznych, które pomagają płucom rozszerzać się i kurczyć. Jeśli te struktury ulegają uszkodzeniu, oddychanie może z czasem stawać się trudniejsze.

To jednak nadal hipoteza biologiczna, a nie gotowa odpowiedź. Badanie nie udowadnia, że sama witamina K1 naprawia płuca. Pokazuje raczej, że dieta bogata w zielone warzywa może być jednym z elementów stylu życia korzystnego dla układu oddechowego.

W badaniu osobno oceniano witaminę K2. W przeciwieństwie do K1 nie wykazano związku między spożyciem witaminy K2 a niższym wskaźnikiem POChP. Witamina K2 była powiązana z pewnymi wynikami funkcji płuc, ale zależności były słabsze i nieliniowe.

To ważne, bo pokazuje, że nie należy wrzucać wszystkich form witaminy K do jednego worka. Liczy się źródło w diecie, cały kontekst żywieniowy i produkty, z którymi dana witamina występuje. Zielone warzywa bogate w K1 zwykle pojawiają się w diecie razem z błonnikiem i innymi korzystnymi składnikami roślinnymi. Źródła K2 mogą być bardzo różne, a część z nich występuje w produktach, które nie zawsze są korzystne dla zdrowia, zwłaszcza jeśli są wysoko przetworzone.

Dlatego w praktyce nie chodzi o to, żeby szukać suplementu z witaminą K. Chodzi raczej o prostszy wniosek: większa ilość zielonych warzyw w codziennej diecie może mieć sens także z punktu widzenia zdrowia płuc.

Najważniejszy czynnik ryzyka POChP pozostaje dobrze znany. To palenie papierosów. Znaczenie mają też bierne palenie, zanieczyszczenie powietrza, pyły i chemikalia w pracy, dym z opału, częste infekcje dróg oddechowych oraz predyspozycje genetyczne.

Dlatego nie wolno wyciągać z badania wniosku, że wystarczy jeść więcej jarmużu i nie przejmować się papierosami. Zielone warzywa mogą wspierać zdrową dietę, ale nie unieważniają szkód powodowanych przez dym tytoniowy czy zanieczyszczenia. Sam autor badania podkreślał, że najważniejsze dla płuc jest rzucenie palenia i ograniczenie narażenia na zanieczyszczenia środowiskowe.

To szczególnie ważne dla osób po 50. roku życia, które przewlekły kaszel, zadyszkę albo szybsze męczenie się tłumaczą wiekiem. POChP rozwija się stopniowo. Na początku objawy mogą wydawać się "normalne", bo pojawiają się przy schodach, szybszym marszu albo pracy w ogrodzie.

Zielone warzywa są dobrym elementem diety, ale nie zastąpią diagnostyki. Do lekarza warto zgłosić się, jeśli pojawia się przewlekły kaszel, odkrztuszanie plwociny, świszczący oddech, duszność przy wysiłku, częste infekcje albo uczucie, że zwykłe czynności nagle męczą bardziej niż wcześniej.

Szczególnie uważne powinny być osoby, które palą lub paliły w przeszłości, pracowały w zapyleniu, miały częsty kontakt z dymem, pyłami, chemikaliami albo mieszkają w miejscu o dużym zanieczyszczeniu powietrza. W takich sytuacjach badanie spirometryczne może powiedzieć więcej niż domowe zgadywanie.

Nie należy też samodzielnie rozpoczynać suplementacji witaminą K, zwłaszcza jeśli ktoś przyjmuje leki przeciwzakrzepowe. Witamina K może mieć znaczenie dla krzepnięcia krwi, dlatego osoby leczone takimi lekami powinny omawiać zmiany diety i suplementy z lekarzem.

Badanie jest ciekawe, bo obejmowało dużą grupę osób i długi czas obserwacji. Pokazuje, że wyższe spożycie witaminy K1, której dobrym źródłem są zielone warzywa, wiązało się z lepszą funkcją płuc i niższym wskaźnikiem POChP. Nie wykazano takiego związku z astmą.

Nie jest to jednak przepis na zdrowe płuca w jednym talerzu. Szpinak, jarmuż, brokuły czy brukselka mogą być wartościową częścią diety, ale nie zastąpią rzucenia palenia, leczenia chorób przewlekłych, ruchu, kontroli jakości powietrza ani konsultacji z lekarzem przy duszności czy przewlekłym kaszlu.

Zielone warzywa nie są lekiem na płuca. Nowe dane pokazują, że ich miejsce w diecie może być ważniejsze, niż wiele osób sądziło.

Źródła:

Chengfeng Li i wsp. — "Dietary vitamin K intakes, chronic obstructive pulmonary disease, adult asthma, and lung function: a prospective cohort study in the UK Biobank", "The American Journal of Clinical Nutrition", 2026.

Główne badanie: 179 062 uczestników UK Biobank bez POChP i astmy na początku obserwacji; średni czas obserwacji 10,5 roku; wyższe spożycie witaminy K1 wiązało się z niższym wskaźnikiem POChP i lepszą funkcją płuc.

Technology Networks — "Eating Spinach and Kale Could Cut Risk of Chronic Lung Disease", 2026.

Wskazuje, że witamina K1 występuje m.in. w szpinaku, jarmużu i brokułach, a najwyższe spożycie K1 wiązano z ok. 16 proc. niższym ryzykiem POChP; zaznacza też, że zielone warzywa nie znoszą znaczenia rzucenia palenia.

WHO — "Chronic obstructive pulmonary disease (COPD)", 2026.