Nie możesz wykonać tego ruchu palcami? Ten "test na demencję" wprowadza w błąd

Ćwiczenie jest nazywane "pinky time" albo testem małego palca. Należy wyciągnąć dłonie przed siebie, skrzyżować palce wskazujące ze środkowymi, połączyć kciuki z palcami serdecznymi, a następnie poruszać małymi palcami.

W różnych nagraniach ruch wykonuje się przez kilka, 10 albo nawet 30 sekund. Nie ma jednak ustalonego czasu, który miałby znaczenie medyczne. Popularność ćwiczenia wynika przede wszystkim z filmów publikowanych w mediach społecznościowych, a nie z zaleceń lekarzy czy organizacji zajmujących się demencją.

Autorzy nagrań przekonują niekiedy, że łatwe poruszanie małymi palcami świadczy o dobrej kondycji mózgu. Trudność z wykonaniem ruchu ma natomiast wskazywać na pogorszenie koordynacji i większe ryzyko choroby Alzheimera.

Czytaj także: Schodzenie po schodach nagle sprawia trudność? To może być wczesny sygnał demencji

Tak daleko idących wniosków nie potwierdzają jednak badania.

Nie wykazano, że ten konkretny układ palców pozwala rozpoznać demencję, przewidzieć jej rozwój albo ocenić indywidualne ryzyko choroby Alzheimera. Nie ma również dowodów, że codzienne wykonywanie ruchu przez kilka sekund zapobiega pogorszeniu pamięci.

Osoba zdrowa może nie wykonać zadania za pierwszym razem. Z kolei ktoś z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi może poruszyć palcami bez widocznego problemu.

Wynik nie pozwala więc odpowiedzieć na pytanie, czy w mózgu rozwija się choroba. Nie powinien też zastępować rozmowy z lekarzem, gdy pojawiają się rzeczywiste problemy z pamięcią lub codziennym funkcjonowaniem.

NHS wyjaśnia, że nie istnieje jeden prosty test przesądzający o rozpoznaniu demencji. Diagnoza opiera się na wywiadzie, ocenie objawów, badaniu lekarskim i testach funkcji poznawczych. Czasem potrzebne są również badania krwi oraz obrazowanie mózgu. Żaden z tych elementów nie powinien być interpretowany w oderwaniu od pozostałych.

W internetowym trendzie wykorzystano prawdziwą obserwację: wykonanie nowego i skomplikowanego ruchu dłoni wymaga współpracy wielu części układu nerwowego. Mózg musi zaplanować ruch, kontrolować położenie palców, odbierać informacje dotykowe i wzrokowe oraz powstrzymywać niepotrzebne ruchy.

Nie oznacza to jednak, że każde trudne ćwiczenie dłoni staje się automatycznie testem neurologicznym.

Nauka nowej czynności może angażować mózg. Podobnie dzieje się podczas nauki gry na instrumencie, robienia na drutach, tańca lub wykonywania nowych ćwiczeń koordynacyjnych. Samo uruchomienie określonych obszarów mózgu nie dowodzi jednak, że dana czynność zapobiega chorobie Alzheimera.

W przypadku "pinky time" brakuje badań pokazujących, że osoby mające trudność z ruchem częściej zapadają na demencję albo że regularne ćwiczenie małych palców zmniejsza ryzyko zachorowania.

Badania nad sprawnością dłoni i chorobami neurodegeneracyjnymi są prowadzone. Nie polegają jednak na jednorazowym sprawdzeniu, czy człowiek potrafi poruszyć małym palcem w nietypowym ułożeniu dłoni.

W badaniach uczestnicy wykonują standaryzowane zadania, np. wielokrotnie stukają palcem w czujnik. Urządzenie mierzy liczbę ruchów, odstępy między nimi, regularność, szybkość i zmienność. Wyniki analizuje się później za pomocą metod statystycznych i porównuje z testami funkcji poznawczych.

W badaniu Davida R. Roalfa i współpracowników, opublikowanym w 2018 roku w czasopiśmie "Journal of Neurology", wykorzystano elektroniczny miernik ruchu. Osoby z chorobą Alzheimera oraz łagodnymi zaburzeniami poznawczymi wykonywały średnio mniej stuknięć, miały dłuższe odstępy między ruchami i większą zmienność niż zdrowi starsi uczestnicy. Badanie nie dotyczyło jednak internetowego ćwiczenia małych palców.

Nowsze badania również sprawdzają, czy szczegółowa analiza stukania palcami może w przyszłości wspomagać badania przesiewowe. W jednym z nich, opublikowanym w 2025 roku w czasopiśmie "Medical & Biological Engineering & Computing", przeanalizowano aż 248 cech ruchu u 182 osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi oraz 352 osób z grupy kontrolnej. Do oceny wykorzystano specjalistyczny sprzęt i modele komputerowe. Nie był to test, który można wiarygodnie przeprowadzić samodzielnie w domu.

To ważna różnica. Naukowy pomiar ruchów palców może dostarczać dodatkowych informacji, ale popularny układ dłoni z Internetu nie jest jego odpowiednikiem.

Mały palec nie działa całkowicie niezależnie od palca serdecznego. Ruch zależy od budowy ścięgien, mięśni, stawów i indywidualnej sprawności dłoni. Nietypowe ułożenie pozostałych palców dodatkowo utrudnia zadanie.

Na wynik mogą wpływać między innymi:

• sztywność lub ból stawów,
• choroba zwyrodnieniowa,
• wcześniejszy uraz dłoni albo nadgarstka,
• ograniczona ruchomość palców,
• różnice anatomiczne,
• dominacja jednej ręki,
• brak wprawy,
• stres i pośpiech,
• niezrozumienie sposobu wykonania ruchu.

Trudność może więc świadczyć przede wszystkim o tym, że ćwiczenie jest nowe lub niewygodne. Nie pozwala odróżnić problemów ze stawami od zaburzeń neurologicznych i nie sprawdza bezpośrednio pamięci.

Także poprawa po kilku próbach nie oznacza, że stan mózgu nagle się zmienił. Człowiek po prostu nauczył się nowego ułożenia dłoni.

Ćwiczenie można traktować jako zabawę koordynacyjną. Konieczność kontrolowania kilku palców jednocześnie wymaga skupienia, zwłaszcza podczas pierwszych prób.

Nie należy jednak przedstawiać go jako sposobu na zapobieganie demencji. Brakuje badań, które pokazywałyby, że kilka sekund takiego ruchu poprawia pamięć, chroni neurony albo zmniejsza ryzyko choroby Alzheimera. To, że naukowcy wykorzystują specjalistyczne testy ruchowe do poszukiwania różnic między grupami pacjentów, nie dowodzi skuteczności dowolnego ćwiczenia rozpowszechnionego w mediach społecznościowych.

Sprawne wykonanie zadania nie powinno więc uspokajać osoby, która zauważa u siebie narastające problemy z pamięcią. Nieudana próba również nie jest podstawą do podejrzewania demencji.

Pojedyncze zapomniane słowo albo nieudany ruch palcem zwykle nie świadczą o chorobie. Większe znaczenie mają zmiany, które powtarzają się, stopniowo nasilają i zaczynają utrudniać codzienne życie.

Niepokój mogą wzbudzać:

• zapominanie niedawnych rozmów i wydarzeń,
• wielokrotne zadawanie tego samego pytania,
• gubienie przedmiotów w nietypowych miejscach,
• trudności z przygotowaniem znanej potrawy,
• problemy z opłacaniem rachunków lub planowaniem,
• gubienie się w dobrze znanej okolicy,
• narastające trudności z dobieraniem słów,
• dezorientacja dotycząca daty, miejsca lub sytuacji,
• wyraźne zmiany zachowania, nastroju albo samodzielności.

Takie objawy nie zawsze oznaczają demencję. Problemy z pamięcią mogą pojawiać się również przy depresji, silnym stresie, infekcjach, niedoczynności tarczycy, niedoborach, zaburzeniach snu lub jako działanie niepożądane leków. Z tego powodu potrzebna jest profesjonalna ocena, a nie diagnozowanie się na podstawie filmu z internetu.

Lekarz pyta, kiedy problemy się rozpoczęły, jak często występują i czy wpływają na samodzielność. Może również poprosić o informacje bliską osobę, która obserwuje zmiany w codziennym zachowaniu pacjenta.

Ocena może obejmować:

• krótkie testy pamięci i myślenia,
• badanie fizykalne i neurologiczne,
• przegląd przyjmowanych leków,
• badania krwi, a czasem moczu,
• ocenę nastroju i codziennego funkcjonowania,
• tomografię albo rezonans mózgu.

Badania laboratoryjne pomagają między innymi szukać innych przyczyn problemów z pamięcią. Obrazowanie może dostarczyć dodatkowych informacji, ale samo również nie wystarcza do rozpoznania demencji.

Nie istnieje metoda, która daje całkowitą ochronę przed demencją. Znacznie więcej dowodów niż ćwiczenie małego palca mają jednak działania podejmowane przez wiele lat.

Raport komisji czasopisma "The Lancet" z 2024 roku wskazuje 14 potencjalnie modyfikowalnych czynników związanych z rozwojem demencji. Autorzy oszacowali, że łącznie można z nimi powiązać około 45 proc. przypadków demencji na świecie. Nie oznacza to, że każda osoba może zmniejszyć swoje indywidualne ryzyko dokładnie o 45 proc.

Znaczenie mają między innymi:

• regularna aktywność fizyczna,
• niepalenie,
• ograniczenie nadmiernego spożycia alkoholu,
• leczenie nadciśnienia i cukrzycy,
• kontrolowanie wysokiego cholesterolu LDL,
• dbanie o słuch i wzrok,
• utrzymywanie kontaktów społecznych,
• leczenie depresji,
• ochrona głowy przed urazami.

Na część czynników, takich jak wiek lub predyspozycje genetyczne, nie można wpłynąć. Zdrowy styl życia nie daje gwarancji uniknięcia choroby, ale ma znacznie mocniejsze podstawy naukowe niż kilkusekundowy ruch dłoni.

Internetowy "test palców" można więc potraktować jak wyzwanie koordynacyjne. Nie należy jednak na jego podstawie oceniać zdrowia mózgu, odkładać wizyty u lekarza ani niepotrzebnie podejrzewać u siebie demencji.