Nie tylko emerytura i lekarz. Jak naprawdę żyją dzisiejsi seniorzy?

Wspólna nazwa "seniorzy" obejmuje ludzi na bardzo różnych etapach życia.Wspólna nazwa "seniorzy" obejmuje ludzi na bardzo różnych etapach życia.
Źródło zdjęć: © Licencjodawca

Coraz więcej podróży, hobby i korzystania z Internetu. Porównanie badań CBOS pokazuje, jak zmieniły się deklarowane aktywności Polaków po sześćdziesiątce. Zbliżający się Europejski Dzień Seniora to okazja, by spojrzeć na starsze pokolenie szerzej: przez ciekawość świata i potrzebę samodzielności, ale też doświadczenie utraty partnera, samotność i problemy zdrowotne.

Więcej podróży i własnych zainteresowań

Europejski Dzień Seniora przypada 20 października. Z tej okazji warto przyjrzeć się nie tylko wysokości świadczeń czy kolejkom do lekarzy, lecz także temu, co starsze osoby robią w wolnym czasie.

Z raportu CBOS "Seniorzy 2.0", opublikowanego w grudniu 2025 roku, wynika, że 65 proc. osób w wieku 60 lat i więcej podróżuje po Polsce i zwiedza różne miejsca. W 2016 roku odsetek ten wynosił 45 proc. Jeszcze wyraźniejszy wzrost odnotowano w przypadku wyjazdów zagranicznych – z 23 do 43 proc.

We wrześniu osoby 65+ odpowiadały za 28 proc. wszystkich noclegów turystycznych mieszkańców UE
We wrześniu osoby 65+ odpowiadały za 28 proc. wszystkich noclegów turystycznych mieszkańców UE © Licencjodawca

Nie oznacza to, że niemal połowa seniorów wyjechała za granicę w ciągu jednego roku. Pytania dotyczyły podejmowania tych aktywności regularnie, od czasu do czasu lub rzadko, bez wskazania okresu ostatnich 12 miesięcy.

Zmianę widać także w innych zajęciach. Odsetek osób rozwijających hobby i zainteresowania wzrósł z 56 proc. w 2016 roku do 73 proc. w 2025 roku. Sport, w tym gimnastykę, pływanie czy jazdę na rowerze, deklarowało odpowiednio 43 i 54 proc. badanych.

To porównanie wyników różnych badań, nie obserwacja tych samych osób przez dziewięć lat. Do grupy seniorów dołączają kolejne roczniki, dlatego liczby pokazują zmianę obrazu całej grupy, a nie wyłącznie zmianę przyzwyczajeń konkretnych ludzi.

Seniorów jest coraz więcej. Wielu nadal pracuje

Zmienia się nie tylko sposób życia starszych Polaków, ale także ich miejsce w społeczeństwie. Na początku lat 90. w Polsce mieszkało około 5,6 mln osób w wieku 60 lat i więcej, które stanowiły mniej więcej 15 proc. ludności. Pod koniec 2024 roku było ich już blisko 10 mln, czyli 26,6 proc. mieszkańców kraju. Oznacza to, że więcej niż co czwarty mieszkaniec Polski miał co najmniej 60 lat.

Szczególnie wiele zmian doświadczyły dzisiejsze seniorki.
Szczególnie wiele zmian doświadczyły dzisiejsze seniorki. © Licencjodawca

Osiągnięcie wieku emerytalnego nie zawsze oznacza zakończenie pracy zawodowej. Według danych ZUS w grudniu 2025 roku 879,5 tys. emerytów pracowało i podlegało ubezpieczeniu zdrowotnemu. Kobiety stanowiły 58,2 proc. tej grupy. Starsze osoby pozostają więc obecne na rynku pracy, choć przyczyny kontynuowania zatrudnienia mogą być różne – od potrzeby dodatkowego dochodu po chęć dalszej aktywności zawodowej.

Szczególnie wiele zmian doświadczyły dzisiejsze seniorki. Część z nich rozpoczynała pracę jeszcze w PRL, kiedy znacznie częściej niż dziś można było przepracować kilkadziesiąt lat w jednym zakładzie pracy, a wieloletnie zatrudnienie u tego samego pracodawcy było czymś naturalnym. Później przyszła transformacja gospodarcza, likwidacja wielu przedsiębiorstw i konieczność odnalezienia się w nowych realiach rynku pracy. W ciągu ich dorosłego życia zmieniały się również możliwości kształcenia, rozwoju zawodowego i samodzielnego zarządzania finansami.

Dziś jedne korzystają z emerytury i realizują odkładane przez lata plany, inne nadal pracują, pomagają dorosłym dzieciom lub opiekują się bliskimi. Samo osiągnięcie sześćdziesiątki nie przesądza o tym, jak wygląda ich codzienność.

Wyjazdy nie kończą się wraz z wakacjami

Europejskie dane potwierdzają, że podróże są ważną częścią życia wielu starszych osób. Według Eurostatu w 2024 roku 51 proc. mieszkańców Unii Europejskiej w wieku co najmniej 65 lat odbyło przynajmniej jeden prywatny wyjazd turystyczny z noclegiem. To blisko 49 mln turystów.

Starsi podróżni chętniej niż młodsze grupy korzystali z wyjazdów wiosną i jesienią. We wrześniu osoby 65+ odpowiadały za 28 proc. wszystkich noclegów turystycznych mieszkańców UE, podczas gdy ich udział w noclegach w całym roku wynosił 22 proc.

Nie są to te same wskaźniki, które zastosował CBOS: Eurostat pytał o wyjazdy z noclegiem w konkretnym roku, a polskie badanie o deklarowane aktywności. Wspólnie pokazują jednak, dlaczego trudno opisywać wszystkich seniorów jako ludzi spędzających wolny czas wyłącznie w domu.

Od komputera do komunikatora. Chcą się uczyć

Jedna z największych zmian w porównaniu CBOS dotyczy technologii. W 2016 roku korzystanie z komputera lub Internetu deklarowało 30 proc. osób 60+, a w 2025 roku już 66 proc.

Nie znaczy to, że każdy radzi sobie z każdą usługą. GUS podaje, że w 2025 roku 58,8 proc. osób w wieku 65–74 lata korzystało z Internetu co najmniej raz w tygodniu, natomiast co najmniej podstawowe ogólne umiejętności cyfrowe miało 12,3 proc. tej grupy. Korzystanie z sieci i zestaw kompetencji cyfrowych to dwa różne wskaźniki.

Z raportu Stowarzyszenia MANKO "Badanie potrzeb społecznych seniorów 2025" wynika, że 73,1 proc. ankietowanych chciałoby lepiej nauczyć się korzystać z nowych technologii. Jednocześnie 78,6 proc. uznało telefon, internet i komunikatory za ważne narzędzia utrzymywania kontaktów z rodziną i znajomymi.

Badanie objęło 1756 osób w wieku 60+, a większość ankiet wypełniono przez internet. Opis metod nie pozwala potwierdzić reprezentatywności próby, dlatego wyniki należy odnosić do uczestników ankiety, nie do wszystkich polskich seniorów. Pokazują zainteresowanie nauką w tej grupie, a nie niechęć do nowych urządzeń.

Małżeństwo, wdowieństwo, przyjaźń

Wspólna nazwa "seniorzy" obejmuje ludzi na bardzo różnych etapach życia. W badaniu CBOS w małżeństwie pozostawało 78 proc. osób w wieku 60–64 lata. W grupie 80+ było to 42 proc., a 57 proc. najstarszych badanych stanowiły wdowy i wdowcy.

Te liczby nie mówią, kto szuka nowego partnera ani kto jest zadowolony ze swojego związku. Pokazują natomiast, jak różne mogą być sytuacje rodzinne osób, które wrzucamy do jednej kategorii wieku.

Ważne pozostają również znajomości i przyjaźnie. Według CBOS 90 proc. seniorów spotykało się ze znajomymi w domu, a 86 proc. poza nim. Deklaracje obejmowały jednak także rzadkie spotkania, nie wyłącznie regularny kontakt.

Mieszkanie w pojedynkę nie zawsze oznacza samotność

W badaniu CBOS 23 proc. osób 60+ tworzyło jednoosobowe gospodarstwa domowe. Wśród badanych mających co najmniej 80 lat było to 34 proc. Nie jest to jednak odsetek osób, które czują się samotne.

O samo poczucie samotności pytano uczestników ankiety MANKO przeprowadzonej jesienią 2025 roku. Często odczuwało ją 13,4 proc. respondentów, a bardzo często 5,4 proc. Łącznie oznacza to 18,8 proc. uczestników tej ankiety, nie wszystkich seniorów w Polsce.

Nie należy zatem utożsamiać życia bez współmieszkańca z brakiem bliskich relacji. Tak samo informacja, że ktoś spotyka się ze znajomymi, nie rozstrzyga jeszcze, czy czuje się rozumiany i ma do kogo zwrócić się w trudnym momencie.

Zdrowie seniorów. Z jakimi problemami mierzą się najczęściej?

Coraz większa aktywność seniorów nie oznacza jednak braku problemów zdrowotnych. Z raportu "Profil zdrowotny kraju 2025: Polska", opracowanego przez OECD i Europejskie Obserwatorium Systemów i Polityk Zdrowotnych, wynika, że 56 proc. kobiet i 47 proc. mężczyzn w wieku 65 lat i więcej zgłaszało co najmniej dwie choroby przewlekłe. Dane pochodzą z europejskiego badania SHARE przeprowadzonego w latach 2021–2022.

Skalę problemów zdrowotnych wśród starszych Polaków pokazują również wyniki badania PolSenior2. Nadciśnienie tętnicze stwierdzono u 74,5 proc. osób w wieku 60 lat i więcej. Badanie przeprowadzono w latach 2018–2019, a jego wyniki opublikowano w 2022 roku.

PolSenior2 wskazał też na objawy depresyjne u 23 proc. starszych osób ocenianych za pomocą Geriatrycznej Skali Oceny Depresji. To wynik badania przesiewowego, nie odsetek osób z potwierdzonym przez lekarza rozpoznaniem depresji.

W opowieści o aktywnych seniorach musi więc pozostać miejsce także dla tych, którym zdrowie utrudnia wyjście z domu, podróżowanie czy udział w spotkaniach. Aktywność nie powinna stawać się kolejnym obowiązkiem, z którego starsza osoba ma się rozliczać.

Rodzina i codzienność zmieniły się na ich oczach

Dzisiejsi seniorzy obserwowali nie tylko rozwój technologii, ale też przemiany rodziny. Według GUS w 2024 roku mediana wieku nowożeńców wynosiła 32 lata u mężczyzn i 29,8 roku u kobiet, o 5–6 lat więcej niż w 2000 roku.

Zmieniają się również ich własne gospodarstwa domowe. W porównaniu CBOS udział seniorów żyjących w gospodarstwach liczących co najmniej trzy osoby spadł z 31 proc. w latach 2015–2016 do 19 proc. w 2025 roku. Wzrósł natomiast udział gospodarstw dwuosobowych.

Dane pokazują, jak bardzo różnią się między sobą osoby określane wspólnym mianem seniorów. Część z nich podróżuje, rozwija zainteresowania, korzysta z nowych technologii i aktywnie uczestniczy w życiu społecznym. Inni mierzą się z chorobami przewlekłymi, ograniczeniami ruchowymi, trudnościami finansowymi lub samotnością. Nie są to jednak dwie odrębne grupy. Osoba, która regularnie podróżuje i spotyka się ze znajomymi, może jednocześnie wymagać stałego leczenia albo pomocy w codziennych obowiązkach.

Różnice dotyczą również sytuacji rodzinnej, samodzielności i dostępu do wsparcia. Sześćdziesięciolatek, który nadal pracuje zawodowo, może mieć zupełnie inne potrzeby niż osiemdziesięciolatka mieszkająca samotnie. Sam wiek nie mówi więc wiele o kondycji zdrowotnej, możliwościach ani oczekiwaniach konkretnej osoby. Europejski Dzień Seniora przypomina, że starszych ludzi warto pytać o ich rzeczywiste potrzeby, zamiast zakładać, że wszyscy oczekują takiej samej pomocy.

Źródła

  • CBOS, Małgorzata Omyła-Rudzka, "Seniorzy 2.0", komunikat nr 121/2025, grudzień 2025 r. Analiza odpowiedzi 744 osób 60+ z dwóch badań przeprowadzonych w lipcu oraz na przełomie sierpnia i września 2025 r.
  • Eurostat, "Tourism statistics – participation in tourism", dane za 2024 r.:
  • Eurostat, "Seasonality in tourism demand", dane za 2024 r.
  • GUS, "Społeczeństwo informacyjne w Polsce w 2025 r.", s. 132 oraz 156–157.
  • Stowarzyszenie MANKO – Głos Seniora, "Badanie potrzeb społecznych seniorów 2025", ankieta przeprowadzona od 23 października do 20 listopada 2025 r.
  • "Poland: Country Health Profile 2025", cykl State of Health in the EU; przywołane dane SHARE za lata 2021–2022.
  • Gdański Uniwersytet Medyczny, "PolSenior2. Rekomendacje strategiczne", 2022 r.; badania terenowe 2018–2019
  • GUS, "Sytuacja demograficzna Polski do 2024 r.".
  • Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna we Wrześni, "Europejski Dzień Seniora"
Wybrane dla Ciebie