Nogi jak z drewna po wstaniu z fotela? Po 70. roku życia nie zawsze chodzi tylko o wiek

30 proc. osób po 70. roku życia ma trudności z chodzeniem30 proc. osób po 70. roku życia ma trudności z chodzeniem
Źródło zdjęć: © Licencjodawca

Po dłuższym siedzeniu trzeba najpierw "rozruszać" nogi, wstawanie z fotela wymaga podparcia rękami, a pierwsze kroki nie są już tak pewne jak dawniej? Po 70. roku życia problemy ze sprawnością nóg są częste, ale nie wszystkie mają tę samą przyczynę.

Dużo może podpowiedzieć moment, w którym pojawia się sztywność, ból lub osłabienie.

Z wiekiem rzeczywiście zmienia się sprawność mięśni. National Institute on Aging podaje, że około 30 proc. osób po 70. roku życia ma trudności z chodzeniem, wstawaniem z krzesła albo wchodzeniem po schodach. Jedną z przyczyn jest związana z wiekiem utrata masy, siły i sprawności mięśni. Nie oznacza to jednak, że każde uczucie "sztywnych nóg" można po prostu przypisać metryce.

Bolące kolano po siedemdziesiątce nie musi być zwyrodnieniem
Bolące kolano po siedemdziesiątce nie musi być zwyrodnieniem © Licencjodawca

Inaczej należy patrzeć na kolana, które trudno rozruszać po długim siedzeniu, inaczej na łydki bolące podczas spaceru, a jeszcze inaczej na coraz większą trudność z podniesieniem się z krzesła. Te różnice mogą naprowadzić na źródło problemu.

Nogi są sztywne po siedzeniu albo rano? Przyczyną mogą być stawy

Jeżeli najgorzej jest po wstaniu z łóżka albo po dłuższym siedzeniu, warto zwrócić uwagę na stawy, szczególnie kolana i biodra. Choroba zwyrodnieniowa stawów może powodować ból, sztywność i ograniczenie ruchomości. Dolegliwości mogą być bardziej odczuwalne po okresie bezruchu.

Znaczenie ma również czas trwania porannej sztywności. W chorobie zwyrodnieniowej zwykle nie trwa ona długo. Brytyjski NHS wskazuje, że przy typowym obrazie choroby zwyrodnieniowej sztywność poranna nie występuje albo ustępuje w ciągu około 30 minut. Jeżeli utrzymuje się znacznie dłużej, lekarz może brać pod uwagę również inne choroby stawów.

Nie oznacza to, że bolące kolano po siedemdziesiątce musi być zwyrodnieniem. Podpowiedzią jest cały zestaw objawów:

  • ból nasilający się przy używaniu stawu,
  • trudniejsze poruszanie nim,
  • sztywność po bezruchu,
  • czasem także obrzęk,
  • tkliwość,
  • charakterystyczne trzeszczenie.

Wbrew intuicji całkowite oszczędzanie stawu nie zawsze pomaga. Przy chorobie zwyrodnieniowej regularna, odpowiednio dobrana aktywność i ćwiczenia wzmacniające mięśnie należą do podstawowych sposobów postępowania.

Coraz trudniej wstać z fotela? Tu problemem może być siła mięśni

Nie każdy problem z nogami oznacza chore stawy. Czasem bardziej charakterystyczne jest to, że nogi wydają się po prostu słabsze. Trzeba odepchnąć się rękami od fotela, schody wymagają większego wysiłku, tempo chodzenia spada, a niesienie zakupów staje się trudniejsze.

Z wiekiem stopniowo zmniejszają się siła i sprawność mięśni
Z wiekiem stopniowo zmniejszają się siła i sprawność mięśni © Licencjodawca

Z wiekiem stopniowo zmniejszają się masa, siła i sprawność mięśni. Jeśli zmiany są nasilone, może rozwinąć się sarkopenia. Wiąże się ona m.in. z osłabieniem oraz trudnościami ze wstawaniem, chodzeniem i wchodzeniem po schodach. Może również zwiększać ryzyko upadków seniora i utraty samodzielności.

Ważne jest jednak to, że spadek sprawności nie oznacza, że po siedemdziesiątce pozostaje już tylko pogodzić się z coraz słabszymi nogami. Ćwiczenia wzmacniające mięśnie mogą poprawiać ich siłę również u osób starszych i ułatwiać codzienne czynności, takie jak wstawanie z krzesła czy pokonywanie schodów.

Jeżeli więc największym problemem nie jest ból, lecz wyraźne osłabienie i coraz większa trudność w wykonywaniu zwykłych czynności, warto powiedzieć o tym lekarzowi. Przyczyną nie musi być wyłącznie wiek.

Łydki bolą podczas chodzenia, a po odpoczynku przestają? To inny sygnał

Jeszcze inaczej może objawiać się choroba tętnic obwodowych. Dochodzi w niej do zwężenia tętnic i ograniczenia dopływu krwi do mięśni nóg.

Charakterystyczny jest pewien schemat: ból lub pobolewanie nóg pojawia się podczas chodzenia, a po kilku minutach odpoczynku ustępuje. Dolegliwości mogą dotyczyć jednej albo obu nóg.

To ważna różnica. Jeśli po siedzeniu nogi są sztywne, ale po kilku krokach robi się lepiej, obraz jest inny niż wtedy, gdy spacer trzeba przerwać, ponieważ po przejściu pewnego dystansu zaczyna boleć łydka.

Przy chorobie tętnic obwodowych mogą występować również inne objawy, m.in. osłabienie lub drętwienie nóg, zmiana koloru skóry, trudno gojące się rany na stopach i nogach czy zanik mięśni. Nie wszyscy chorzy mają jednak typowe dolegliwości.

Sztywność i coraz mniejsze kroki też warto zauważyć

Przyczyna może znajdować się również w układzie nerwowym. Przykładem jest choroba Parkinsona, której jednym z głównych objawów jest sztywność mięśni. Innym jest spowolnienie ruchowe. Chód może stać się wolniejszy, a kroki krótsze i bardziej szurające.

Sama sztywność nóg nie oznacza choroby Parkinsona. Znaczenie ma to, czy pojawiają się również inne zmiany: spowolnienie ruchów, drżenie spoczynkowe, wyraźna zmiana chodu czy coraz większe problemy z rozpoczęciem i wykonywaniem codziennych czynności.

Dlatego zamiast skupiać się wyłącznie na tym, że "nogi zrobiły się sztywne", dobrze zwrócić uwagę na to, co dokładnie zmieniło się w sposobie poruszania.

Masz cukrzycę i nogi nie tylko sztywnieją, ale też drętwieją?

U osób z cukrzycą warto zwrócić uwagę na jeszcze jeden zestaw objawów. Uszkodzenie nerwów, czyli neuropatia cukrzycowa, często zaczyna się od stóp i nóg. Może powodować drętwienie, mrowienie, pieczenie lub ból, a z czasem również osłabienie mięśni i problemy z równowagą.

Nie jest to więc typowa "sztywność po siedzeniu", jaką można odczuwać przy problemach ze stawami. Jeżeli nogi lub stopy jednocześnie mrowią, pieką, tracą czucie albo stają się wyraźnie słabsze, szczególnie u osoby z cukrzycą, jest to ważna informacja dla lekarza.

Cukrzyca zwiększa również ryzyko choroby tętnic obwodowych, dlatego ból łydki pojawiający się podczas chodzenia i ustępujący po odpoczynku jest kolejnym objawem, którego nie powinno się automatycznie przypisywać wiekowi.

Najwięcej mówi to, kiedy pojawia się problem

Przed wizytą u lekarza warto przez kilka dni obserwować nogi i zapamiętać kilka szczegółów:

  • Czy sztywność jest największa rano?
  • Ile minut trwa?
  • Czy pojawia się po siedzeniu?
  • Czy nogi bardziej bolą, czy są słabe?
  • Czy ból zaczyna się dopiero podczas spaceru i znika po zatrzymaniu?
  • Czy coraz trudniej wstać z krzesła bez podpierania się rękami?

Takie informacje mogą być znacznie bardziej przydatne niż samo stwierdzenie, że "nogi są sztywne".

Są też sytuacje, w których nie warto czekać na zwykłą wizytę. Nagłe osłabienie lub drętwienie nogi, szczególnie po jednej stronie ciała, może być jednym z objawów udaru, zwłaszcza jeśli jednocześnie pojawiają się zaburzenia mowy, opadanie części twarzy, problemy z równowagą lub widzeniem.

Pilnej oceny wymaga również nagły obrzęk jednej nogi połączony z bólem, tkliwością, ociepleniem lub zmianą koloru skóry. Tak może objawiać się zakrzepica żył głębokich. Jeśli dołączają duszność lub ból w klatce piersiowej, potrzebna jest natychmiastowa pomoc medyczna.

Po siedemdziesiątce nogi rzeczywiście mogą nie mieć już tej samej siły i sprawności co kilkadziesiąt lat wcześniej. Nie warto jednak automatycznie uznawać narastającej sztywności, bólu czy osłabienia za coś, co "po prostu przychodzi z wiekiem". Sposób, w jaki problem się pojawia, może podpowiedzieć, czy więcej uwagi wymagają mięśnie, stawy, krążenie czy układ nerwowy.

Źródła:

  • National Institute on Aging (NIA) – How Can Strength Training Build Healthier Bodies as We Age?
  • NHS – Osteoarthritis – Symptoms
  • NHS – Peripheral arterial disease (PAD)
  • NHS – Parkinson’s disease – Symptoms
  • Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – informacje o objawach udaru
  • Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – informacje o zakrzepicy żył głębokich (DVT)

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Jeśli sztywność, ból lub osłabienie nóg utrzymują się, nasilają albo utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto omówić je z lekarzem.

Wybrane dla Ciebie