Odra znów krąży w Polsce. Gdzie pojawiają się nowe przypadki i kto jest najbardziej narażony?

Sanepid poinformował o 18 potwierdzonych przypadkach odry na Podkarpaciu. To jedno z większych ognisk tej choroby w Polsce w ostatnich latach. Sytuacja jest poważna, bo wirus rozprzestrzenia się szybko, szczególnie wśród osób nieszczepionych.

Jakie są objawy odry?

Odra na początku przypomina zwykłą infekcję. Pojawia się gorączka, katar, kaszel i silne zapalenie spojówek. Do tego dochodzi światłowstręt i wyraźne osłabienie. To etap, który wiele osób myli z grypą. Objawy odry są jednak ostrzejsze i rozwijają się szybko. Po kilku dniach dołączają kolejne symptomy, które pozwalają rozpoznać chorobę.

Jak wygląda odra na skórze?

Wysypka pojawia się zwykle 3–4 dni od pierwszych objawów. Zaczyna się za uszami i na twarzy. Potem schodzi na szyję, tułów i ręce. To plamisto-grudkowa, czerwona wysypka, która zlewa się w większe pola. U części chorych w jamie ustnej pojawiają się też białe plamki Koplika. To bardzo charakterystyczny objaw odry.

Sytuacja na Podkarpaciu – co potwierdził sanepid

Według najnowszych danych potwierdzono 18 przypadków odry. Siedem kolejnych osób ma objawy sugerujące zakażenie i czeka na wyniki badań. Zachorowania dotyczą powiatów rzeszowskiego, ropczycko-sędziszowskiego i tarnobrzeskiego. Sanepid objął nadzorem wszystkie osoby, które mogły mieć kontakt z chorymi.

Czy odra jest groźna?

Tak. Odra to nie jest „zwykła dziecięca choroba”. To jedna z najbardziej zakaźnych chorób wirusowych. Jedna chora osoba może zarazić nawet 12–18 kolejnych, jeśli nie są odporne. Wirus utrzymuje się w powietrzu do dwóch godzin po tym, jak chory opuści pomieszczenie. Odra jest groźna także dlatego, że zaraża już na kilka dni przed wysypką.

Kto jest najbardziej narażony na odrę?

Największe ryzyko zachorowania dotyczy osób, które nie mają odporności, czyli nie były szczepione albo nie chorowały wcześniej. To właśnie w tej grupie odra rozprzestrzenia się błyskawicznie. Najbardziej narażone są niemowlęta, bo nie mogą jeszcze przyjąć szczepionki i nie mają pełnej ochrony. Mocno ryzykują też osoby nieszczepione w każdym wieku — u dorosłych odra przebiega zwykle ciężej niż u dzieci. Szczególnie uważać powinny kobiety w ciąży, bo zakażenie może prowadzić do powikłań ciążowych. Wysokie ryzyko mają także seniorzy i osoby z osłabioną odpornością, np. w trakcie leczenia onkologicznego lub przy chorobach przewlekłych. W tej grupie powikłania, takie jak zapalenie płuc czy zapalenie mózgu, pojawiają się częściej i są groźniejsze.

Czy odra jest śmiertelna?

Odra może być śmiertelna. W krajach rozwiniętych umiera od 1 do 3 osób na 1000 zakażonych. Największe ryzyko dotyczy niemowląt, kobiet w ciąży, osób z obniżoną odpornością i dorosłych, którzy nigdy nie byli szczepieni. Do najcięższych powikłań należą zapalenie płuc i zapalenie mózgu. U części chorych odra powoduje też „amnezję immunologiczną”, czyli osłabienie odporności na wiele miesięcy po przebytej infekcji. To sprawia, że choroba jest niebezpieczna nie tylko w trakcie zakażenia, ale także długo po nim.

Czy odra jest niebezpieczna? Zagrożenia i powikłania

Tak, odra jest niebezpieczna nawet u osób wcześniej zdrowych. Najczęściej pojawia się zapalenie płuc, biegunka, odwodnienie i zapalenie ucha. Poważniejsze powikłania dotyczą układu nerwowego. Zapalenie mózgu może prowadzić do trwałych uszkodzeń neurologicznych. Najrzadszym, ale najpoważniejszym powikłaniem jest SSPE – podostre stwardniające zapalenie mózgu, które może pojawić się kilka lat po chorobie.

Jak leczy się odrę?

Nie ma leku, który zabija wirusa odry. Leczenie polega na łagodzeniu objawów. Lekarz zaleca odpoczynek, dużo płynów, leki przeciwgorączkowe i krople do oczu. W cięższych przypadkach potrzebna jest hospitalizacja i tlenoterapia. U dzieci podaje się także witaminę A, która zmniejsza ryzyko powikłań. Najważniejsze jest jednak to, by nie narażać innych. Jeśli masz objawy odry, nie idź od razu do przychodni. Zadzwoń i zapytaj, co masz zrobić.

Jak wirus odry rozprzestrzenia się tak szybko

Wirus szerzy się drogą kropelkową. Wystarczy wspólny autobus, sklep, przychodnia czy klatka schodowa. Do zakażenia dochodzi nawet wtedy, gdy nie widziałaś chorej osoby. Ryzyko zachorowania po kontakcie u osoby nieszczepionej sięga 90–95 proc.

Sytuacja w Polsce i Europie

Przypadki odry rosną w całej Europie. W ostatnich latach odnotowano kilkunastokrotny wzrost zachorowań. WHO zwraca uwagę na spadek wyszczepialności dzieci. W Polsce już w 2024 roku zgłoszono około 300 przypadków odry. W 2025 roku liczba zachorowań nadal rośnie.

Czy szczepienia chronią przed odrą?

Tak. Po dwóch dawkach szczepionki ochrona wynosi 98–99 proc. To najlepszy sposób, by uniknąć choroby i powikłań. W Polsce szczepienie MMR jest obowiązkowe dla dzieci. Dorośli, którzy nie mają pewności, czy byli szczepieni, powinni to sprawdzić w dokumentacji medycznej albo doszczepić się po konsultacji z lekarzem.

Co zrobić, jeśli miałaś kontakt z chorą osobą

Jeśli byłaś w bliskim kontakcie z osobą chorą na odrę, skontaktuj się jak najszybciej z lekarzem. Czas ma znaczenie. W niektórych sytuacjach możliwe jest podanie szczepionki po ekspozycji lub immunoglobuliny. Każda sytuacja jest oceniana indywidualnie.

Jak chronić siebie i rodzinę

Sprawdź, czy Twoje szczepienia są aktualne. Unikaj dużych skupisk, jeśli masz objawy infekcji. Myj ręce. Zwracaj uwagę na wysypki u dzieci. Odra rozprzestrzenia się szybko, dlatego reaguj natychmiast, kiedy pojawiają się pierwsze symptomy.

Źródła

Badanie: „Immune Amnesia After Measles Infection” – University of Amsterdam / Science
https://www.science.org/doi/10.1126/science.aay6485

WSSE Rzeszów – komunikat o zachorowaniach na odrę (28.11.2025)
https://www.gov.pl/web/wsse-rzeszow/komunikat-podkarpackiego-panstwowego-wojewodzkiego-inspektora-sanitarnego-dotyczacy-zachorowan-na-odre

PSSE Rzeszów – wcześniejszy komunikat o pierwszych przypadkach odry
https://www.gov.pl/web/psse-rzeszow/komunikat-podkarpackiego-panstwowego-wojewodzkiego-inspektora-sanitarnego-dotyczacy-zachorowan-na-odre

WHO Europe – wzrost zachorowań na odrę w Europie
https://www.who.int/europe/news/item/23-01-2024-measles-cases-in-2023-increased-30-fold-in-the-who-european-region-compared-to-2022

CDC – Measles (objawy, zakaźność, powikłania)
https://www.cdc.gov/measles/index.html

ECDC – sytuacja epidemiologiczna odry w Europie
https://www.ecdc.europa.eu/en/measles

Ministerstwo Zdrowia / GIS – Program Szczepień Ochronnych (szczepienia MMR)
https://www.gov.pl/web/gis/program-szczepien-ochronnych-2025

CDC – Measles Complications and Severity (zapalenie mózgu, zapalenie płuc, śmiertelność)
https://www.cdc.gov/measles/about/complications.html