Pijesz taką kawę codziennie? Przy problemach ze wzrokiem warto o tym wiedzieć

Kawa jest jednym z tych napojów, które nauka regularnie bierze pod lupę. W jednych analizach pojawia się przy koncentracji, metabolizmie i zdrowiu serca. W innych przypomina się o bezsenności, skokach ciśnienia, kołataniu serca albo o tym, że problemem bywa nie sama kawa, lecz to, co do niej dodajemy.

Tym razem nie chodzi jednak o kawę jako taką. W analizie opublikowanej w 2025 roku w "Food Science & Nutrition" naukowcy przyjrzeli się różnym typom kawy i ich związkowi ze zwyrodnieniem plamki żółtej związanym z wiekiem, czyli AMD.

Najmocniejszy sygnał dotyczył kawy rozpuszczalnej. Nie wykazano takiego samego związku dla kawy mielonej ani bezkofeinowej. To ważne, bo pokazuje, że nie chodzi o proste hasło: kawa szkodzi oczom. Sprawa jest bardziej konkretna i dotyczy jednego rodzaju napoju.

AMD (Age-related Macular Degeneration) , czyli zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem, to choroba siatkówki. Uszkadza część oka odpowiedzialną za ostre, centralne widzenie. To właśnie dzięki niej czytamy, rozpoznajemy twarze, oglądamy szczegóły i widzimy to, co znajduje się bezpośrednio przed nami.

AMD zwykle nie powoduje całkowitej ślepoty, bo widzenie obwodowe często pozostaje zachowane. Może jednak mocno utrudniać codzienne życie. Osoba z uszkodzonym widzeniem centralnym może mieć problem z czytaniem wiadomości, sprawdzeniem ceny w sklepie, prowadzeniem samochodu, szyciem, gotowaniem albo rozpoznaniem kogoś na ulicy.

Ryzyko AMD rośnie z wiekiem. Znaczenie mają także palenie papierosów, predyspozycje rodzinne, choroby układu krążenia, dieta, nadciśnienie i ogólny stan naczyń krwionośnych. Dlatego każdy nowy czynnik, który może wiązać się z ryzykiem choroby, budzi zainteresowanie okulistów.

Oryginalne badanie nosi tytuł "Genetic Correlation and Mendelian Randomization Analyses Support Causal Relationships Between Instant Coffee and Age-Related Macular Degeneration". Autorami są Qi Jia, Zhiwei Zha, Shuwen Li, Yuhan Zhang, Limin Ke i Siwei Liu. Praca ukazała się w 2025 roku w czasopiśmie "Food Science & Nutrition".

Naukowcy wykorzystali dane genetyczne i metody statystyczne, w tym randomizację mendlowską. To nie było klasyczne badanie, w którym jednej grupie osób kazano pić kawę rozpuszczalną, a drugiej nie. Badacze analizowali genetyczne predyspozycje do spożywania określonych typów kawy i sprawdzali, czy łączą się one z ryzykiem AMD.

Wyniki wskazały na związek między kawą rozpuszczalną a suchą postacią AMD. Każdy wzrost spożycia kawy rozpuszczalnej o jedno odchylenie standardowe wiązał się z około 6,92-krotnie wyższym ryzykiem suchego AMD. Takiego samego sygnału nie zaobserwowano dla kawy mielonej ani bezkofeinowej.

Brzmi to mocno, ale wymaga ostrożnej interpretacji. Randomizacja mendlowska pomaga badać możliwe związki przyczynowe, ale nadal opiera się na założeniach statystycznych i danych genetycznych. Nie zastępuje klasycznego badania klinicznego.

Badacze wskazują, że różnica może wynikać z procesu produkcji kawy rozpuszczalnej. Taki produkt jest mocniej przetworzony niż świeżo mielona kawa. W zależności od technologii mogą pojawiać się w nim inne związki powstające podczas obróbki, suszenia i przetwarzania.

W publikacji zwrócono uwagę m.in. na możliwą rolę związków charakterystycznych dla kawy instant, takich jak akrylamid, produkty utleniania lipidów i inne składniki, które mogą różnić kawę rozpuszczalną od naparu przygotowanego z mielonych ziaren.

Zobacz także: 4 kawy dziennie to za dużo? Kardiolog mówi, kiedy zaczyna się problem

To nie znaczy, że każda filiżanka kawy rozpuszczalnej jest niebezpieczna. Oznacza raczej, że przy wysokim ryzyku chorób oczu warto zadać sobie proste pytanie: czy codzienny wybór napoju ma znaczenie, skoro istnieje łatwa alternatywa?

AMD może prowadzić do poważnej utraty widzenia centralnego, ale zwykle nie oznacza całkowitej ślepoty. Poza tym badanie wskazuje na związek, a nie na prosty mechanizm, który można sprowadzić do jednej filiżanki dziennie.

Nie ma też powodu, by wszystkie osoby pijące czasem kawę instant wpadały w panikę. Znaczenie ma całe ryzyko: wiek, palenie papierosów, historia rodzinna, stan siatkówki, dieta i choroby przewlekłe.

Warto natomiast szczególnie uważać, jeśli ktoś ma już wczesne zmiany AMD, problemy z plamką żółtą, obciążenia rodzinne albo należy do grupy większego ryzyka. Wtedy zamiana kawy rozpuszczalnej na kawę mieloną może być prostą zmianą, którą warto omówić z lekarzem lub okulistą.

AMD często rozwija się powoli. Na początku można nie zauważać wyraźnych objawów albo tłumaczyć je zmęczeniem, wiekiem, słabymi okularami czy zbyt długim siedzeniem przy ekranie. Tymczasem wczesne wykrycie zmian ma duże znaczenie, zwłaszcza przy mokrej postaci AMD, która wymaga szybkiej diagnostyki i leczenia.

Niepokoić powinno pogorszenie widzenia w centrum pola widzenia, falowanie prostych linii, trudności z czytaniem, ciemna lub rozmazana plama w środku obrazu, gorsze rozpoznawanie twarzy albo potrzeba coraz mocniejszego światła do codziennych czynności.

Przy takich objawach nie warto czekać. Potrzebna jest konsultacja okulistyczna. Domowe zgadywanie, że to tylko zmęczenie oczu albo źle dobrane okulary, może opóźnić rozpoznanie.

Nie da się całkowicie wyłączyć ryzyka AMD, ale można ograniczać czynniki, które mu sprzyjają. Najważniejsze jest niepalenie papierosów, kontrola ciśnienia, dbanie o serce i naczynia, regularne badania wzroku oraz dieta bogata w warzywa, zwłaszcza zielone liściaste, ryby, orzechy i produkty wspierające zdrowie naczyń.

W kontekście nowej analizy warto dodać jeszcze jedno: osoby z wysokim ryzykiem AMD mogą rozważyć ograniczenie kawy rozpuszczalnej. Nie dlatego, że jedna kawa odbiera wzrok. Dlatego, że przy oczach warto eliminować to, co potencjalnie zwiększa ryzyko, zwłaszcza jeśli zmiana jest prosta.

Dla wielu osób zamiana kawy instant na kawę parzoną, filtrowaną albo przygotowywaną z mielonych ziaren nie będzie dużą rewolucją. Może być natomiast rozsądnym wyborem, jeśli w rodzinie występowało AMD albo okulista wspominał o zmianach w plamce żółtej.

Kawa rozpuszczalna nie powinna być opisywana jako napój, który automatycznie prowadzi do utraty wzroku. To byłoby przesadą. Badanie pokazuje jednak, że właśnie ten typ kawy, a nie kawa mielona czy bezkofeinowa, był powiązany z wyższym ryzykiem suchej postaci AMD.

Dla osób młodych i zdrowych nie jest to powód do paniki. Dla osób po 50. roku życia, palaczy, osób z obciążeniem rodzinnym albo pierwszymi problemami z plamką żółtą to sygnał do ostrożności.

Jeśli kawa rozpuszczalna jest codziennym nawykiem, warto przyjrzeć się mu tak samo jak innym elementom stylu życia. Oczy starzeją się, a widzenie centralne jest zbyt ważne, by ignorować sygnały, które mogą mieć znaczenie.

Źródła: Jia i wsp. 2025, Food Science & Nutrition; PubMed/PMC; NHS; National Eye Institute.