Po 65. roku życia infekcje mogą uderzać mocniej. Grypa to tylko jedna z nich

U starszych osób ciężko mogą przebiegać również zakażenia RSV, COVID-19 oraz pneumokokami. Problem w tym, że początki choroby czasem przypominają zwykłe przeziębienie.

Odporność osłabia się stopniowo wraz z wiekiem. Dlatego w badaniach i zaleceniach medycznych jako grupy podwyższonego ryzyka wskazuje się najczęściej osoby po 60., 65. lub 75. roku życia – zależnie od konkretnej infekcji.

Jednym z zachodzących procesów jest immunosenescencja, czyli związany ze starzeniem stopniowy spadek sprawności układu odpornościowego. NIZP-PZH zwraca uwagę, że zwiększa to podatność starszych osób na choroby zakaźne. Do tego z wiekiem częściej występują cukrzyca, choroby serca czy płuc, które mogą zwiększać ryzyko powikłań.

Dlatego w przypadku wielu infekcji szczególną uwagę poświęca się grupie 65+, choć w przypadku RSV do grup podwyższonego ryzyka zalicza się już osoby po 60. roku życia.

Grypa nie jest mocniejszym przeziębieniem. Może prowadzić m.in. do zapalenia płuc, zapalenia mięśnia sercowego, niewydolności oddechowej, a także zaostrzać choroby przewlekłe.

Skala problemu wśród seniorów jest duża. NIZP-PZH podaje, że 50–70 proc. hospitalizacji z powodu grypy dotyczy osób w wieku co najmniej 65 lat, a osoby starsze odpowiadają za około 70–85 proc. zgonów związanych z grypą. Są to dane przywoływane przez instytut dla tej grupy wieku, a nie statystyki dotyczące konkretnego sezonu w Polsce.

Grypa może też destabilizować choroby, z którymi senior żyje od lat. CDC wskazuje m.in. na możliwość zaostrzenia niewydolności serca, POChP czy astmy, a także wystąpienia powikłań sercowo-naczyniowych.

Przygotowania do kolejnego sezonu grypowego już trwają. WHO 27 lutego 2026 roku ogłosiła zalecany skład szczepionek dla półkuli północnej na sezon 2026/2027. Skład jest regularnie aktualizowany, ponieważ wirusy grypy nieustannie się zmieniają.

RSV, czyli syncytialny wirus oddechowy, wielu osobom nadal kojarzy się przede wszystkim z niemowlętami. Tymczasem może być poważnym zagrożeniem także dla starszych dorosłych.

ECDC w opublikowanym 23 czerwca 2026 roku przeglądzie badań nad ciężkim przebiegiem RSV u dorosłych potwierdziło, że zaawansowany wiek oraz choroby współistniejące należą do najważniejszych czynników ryzyka hospitalizacji, pobytu na oddziale intensywnej terapii lub zgonu. Szczególnie istotne są m.in. przewlekłe choroby układu oddechowego.

Według ECDC RSV odpowiada w Europie za około 156 tys. hospitalizacji dorosłych rocznie, a w grupach szczególnego ryzyka znajdują się osoby powyżej 65 lat oraz chorujące m.in. na cukrzycę, choroby serca i płuc.

Polskie zalecenia wymieniają jako grupy zwiększonego ryzyka m.in. osoby po 60. roku życia, chorych z niewydolnością serca, chorobą niedokrwienną serca, POChP, astmą, cukrzycą, przewlekłą chorobą nerek oraz osoby z obniżoną odpornością.

To ważna zmiana, bo przez wiele lat przeciw RSV nie było szczepionki dla starszych dorosłych. Według informacji NIZP-PZH aktualnych w 2026 roku w Polsce szczepionka przeciw RSV jest bezpłatna dla osób w wieku 65+, natomiast osoby w wieku 60–64 lata mogą otrzymać ją z 50-procentową refundacją.

Dane z badań rejestracyjnych pokazują, że nie jest to ochrona wyłącznie teoretyczna. W jednym z randomizowanych badań szczepionki Abrysvo uczestniczyły 34 284 osoby w wieku co najmniej 60 lat. W innym dużym badaniu szczepionki Arexvy uczestniczyło około 25 tys. dorosłych. Badania wykazały wysoką skuteczność w zapobieganiu chorobom dolnych dróg oddechowych wywołanym przez RSV, choć konkretne wartości różniły się zależnie od preparatu i analizowanego punktu końcowego.

NIZP-PZH wskazuje, że szczepienie dorosłego można wykonać w dowolnym momencie, ale najlepiej zrobić to przed okresem zwiększonej liczby zakażeń RSV, który w Polsce przypada zwykle od października lub listopada do wiosny.

Nie wszystkie poważne infekcje układu oddechowego wywołują wirusy. Pneumokoki, czyli Streptococcus pneumoniae, są bakteriami i należą do ważnych przyczyn zapalenia płuc u starszych osób. Mogą również przedostać się do krwi lub płynu mózgowo-rdzeniowego i wywołać inwazyjną chorobę pneumokokową.

Najnowszy raport ECDC został opublikowany 20 kwietnia 2026 roku i dotyczy danych z 2023 roku. W UE i EOG zgłoszono wtedy 24 567 potwierdzonych przypadków inwazyjnej choroby pneumokokowej. Najwyższy współczynnik zachorowań wystąpił właśnie w grupie 65+ i wynosił 15,4 przypadku na 100 tys. osób.

Także polski serwis Pacjent.gov.pl zwraca uwagę, że pneumokoki są ważną przyczyną ciężkiego zapalenia płuc wymagającego hospitalizacji u starszych osób, a choroby przewlekłe mogą dodatkowo pogarszać przebieg zakażenia.

O COVID-19 mówi się obecnie znacznie mniej niż kilka lat temu. Nie oznacza to jednak, że wiek przestał mieć znaczenie. WHO w najnowszej globalnej ocenie ryzyka, opublikowanej latem 2026 roku, nadal wymienia osoby 65+ jako grupę najbardziej narażoną na ciężki przebieg i zgon.

Dane są wymowne. Spośród zgonów zgłoszonych WHO od stycznia do końca maja 2026 roku, dla których dostępna była informacja o wieku, 88 proc. dotyczyło osób w wieku co najmniej 65 lat. Trzeba jednak zachować ostrożność przy interpretacji tej liczby: dane pochodziły z 25 raportujących krajów regionów obu Ameryk i Europy, a WHO podkreśla, że globalne raportowanie COVID-19 jest obecnie znacznie mniej kompletne niż wcześniej.

To ważny kontekst. COVID-19 nie powoduje obecnie takiej liczby raportowanych zgonów jak w pierwszych latach pandemii, ale wśród najcięższych przypadków starsi ludzie pozostają nieproporcjonalnie silnie reprezentowani.

Kaszel, gorączka, ból gardła i osłabienie łatwo skojarzyć z infekcją dróg oddechowych. U starszej osoby warto jednak obserwować również mniej oczywiste zmiany.

Przykładem jest zapalenie płuc. Brytyjski NHS wymienia wśród jego objawów m.in. kaszel, duszność, wysoką temperaturę, ból w klatce piersiowej, zmęczenie i brak apetytu. Zwraca jednak również uwagę na splątanie, które szczególnie często może występować u osób starszych.

Niepokojące są zwłaszcza trudności w oddychaniu, utrzymujący się ból lub ucisk w klatce piersiowej, nagłe splątanie, bardzo silne osłabienie, brak oddawania moczu czy sytuacja, gdy gorączka lub kaszel początkowo się poprawiają, a następnie ponownie nasilają. Takie objawy wymagają pilnej oceny medycznej.

Nie można powiedzieć, że każdy zdrowy 70-latek ciężko przejdzie infekcję, a każdy 50-latek łagodnie. Wiele zależy od ogólnego stanu zdrowia, odporności, chorób przewlekłych i konkretnego patogenu.

Wiek pozostaje jednak bardzo ważnym czynnikiem ryzyka. Właśnie dlatego przy RSV część zaleceń zaczyna się już od 60. roku życia, a w przypadku grypy, pneumokoków czy COVID-19 szczególnie dużo danych dotyczy osób 65+.

Dlatego warto pamiętać, że grypa nie jest jedyną infekcją, przed którą starszy organizm może bronić się trudniej. RSV, COVID-19 i zakażenia pneumokokowe również mogą zaczynać się niepozornie, a później prowadzić do poważnych powikłań.