Nie oznacza to jednak, że każda obejrzana rolka "niszczy mózg".
W tym artykule:
Czy krótkie filmiki wpływają na koncentrację?
Autorzy metaanalizy opublikowanej w czasopiśmie "Psychological Bulletin" zebrali wyniki 71 badań obejmujących łącznie 98 299 osób. Większe zaangażowanie w oglądanie rolek, shortów i podobnych materiałów wiązało się z gorszymi wynikami dotyczącymi funkcji poznawczych.
Może Cię zainteresować: Zamiast przyjaciela wybierasz AI? To sygnał ostrzegawczy
Najsilniejszy związek zauważono w przypadku kontroli hamowania. Jest to zdolność do powstrzymania automatycznej reakcji, zignorowania rozpraszającego bodźca lub przerwania czynności, która przestała nam służyć. W praktyce pomaga ona zamknąć aplikację, odłożyć telefon i wrócić do zaplanowanego zadania.
Drugim szczególnie narażonym obszarem była uwaga. Zależności obserwowano zarówno u młodszych użytkowników, jak i dorosłych oraz na różnych platformach oferujących krótkie filmy. Nie jest to więc problem ograniczony wyłącznie do nastolatków korzystających z jednej konkretnej aplikacji.
Dlaczego kolejne filmiki tak wciągają?
Każde przesunięcie palcem przynosi nową twarz, temat, dźwięk i emocję. W ciągu kilku minut można przejść od przepisu kulinarnego do informacji o chorobie, zabawnego zwierzęcia, konfliktu celebrytów i porady finansowej. Uwaga nie musi pozostawać przy żadnym z tych tematów wystarczająco długo, aby dokładniej go przetworzyć.
Jednym z możliwych problemów jest właśnie szybkie przełączanie kontekstu. W niewielkim eksperymencie z 2025 roku 45 uczestników oglądało krótkie filmy w warunkach pozwalających na swobodne albo ograniczone przewijanie. Po nieograniczonym zmienianiu materiałów pogorszyło się wykonywanie zadań wymagających pamiętania o wcześniej zaplanowanej czynności.
Chodzi o tak zwaną pamięć prospektywną. Korzystasz z niej, gdy masz pamiętać, aby po zakończeniu jednej czynności wysłać wiadomość, wyłączyć piekarnik albo zabrać dokumenty. Wynik eksperymentu nie dowodzi trwałego uszkodzenia pamięci, ale wskazuje, że intensywne przełączanie uwagi może utrudnić zachowanie wcześniejszego zamiaru.
Czy to naprawdę "gnicie mózgu"?
"Brain rot", tłumaczone czasem jako "gnicie mózgu", jest chwytliwym określeniem używanym do opisywania zmęczenia, rozproszenia i trudności z przyswajaniem bardziej wymagających treści. Nie jest jednak diagnozą ani dowodem na to, że oglądanie rolek powoduje trwałe uszkodzenie mózgu.
Autorzy metaanalizy podkreślają, że większość uwzględnionych badań miała charakter przekrojowy. Pozwalają one wykazać związek pomiędzy intensywnym korzystaniem z krótkich filmów a gorszymi wynikami, ale nie przesądzają, co jest przyczyną, a co skutkiem. Osoby mające trudności z koncentracją mogą również częściej wybierać szybko zmieniające się treści.
Analiza wykazała także słabszy związek pomiędzy częstym oglądaniem krótkich filmów a gorszym samopoczuciem psychicznym. Najwyraźniejsze zależności dotyczyły stresu i lęku. Nadal nie oznacza to jednak, że kilka rolek automatycznie wywołuje problemy psychiczne lub poznawcze.
Jak odzyskać kontrolę nad scrollowaniem?
Nie trzeba całkowicie usuwać mediów społecznościowych. Warto jednak nie traktować rolek jako krótkiej przerwy przed zadaniem wymagającym skupienia. Pięć minut przewijania może dostarczyć dziesiątek nowych bodźców, po których powrót do czytania, pracy lub nauki staje się trudniejszy.
Pomóc może wyłączenie powiadomień, usunięcie aplikacji z ekranu głównego oraz wyznaczenie jednej lub dwóch pór na oglądanie krótkich treści. Podczas pracy telefon najlepiej zostawić poza zasięgiem ręki. Samo odwrócenie go ekranem do dołu nie zawsze wystarcza, gdy odruchowo sprawdzasz go co kilka minut.
Zrób prosty test przez siedem dni. Nie oglądaj krótkich filmów przez pierwszą godzinę po przebudzeniu ani przez 30 minut przed pracą wymagającą skupienia. Sprawdź, czy łatwiej kończysz rozpoczęte zadania i rzadziej sięgasz po telefon bez konkretnego powodu.
Czytaj także: Jak wyciszyć głowę przed snem – wieczorne rytuały
