Senior nagle jest senny i "nie swój"? W upał to może być sygnał ostrzegawczy

Czasem pierwszym sygnałem jest to, że ktoś staje się cichszy, bardziej senny, mniej kontaktowy albo nagle zachowuje się inaczej niż zwykle. Może nie chcieć jeść, odkładać szklankę z wodą, przysypiać w fotelu, odpowiadać półsłówkami albo sprawiać wrażenie osoby "nieobecnej".

To właśnie dlatego upał bywa podstępny. Człowiek może siedzieć w mieszkaniu, nie wychodzić na pełne słońce, a mimo to stopniowo się przegrzewać i odwadniać. Dotyczy to szczególnie małych, dusznych mieszkań, pokoi na poddaszu, słabo wietrzonych pomieszczeń i miejsc, w których temperatura utrzymuje się wysoko także nocą.

U młodszej osoby podobny stan łatwiej skojarzyć ze zmęczeniem. U seniora trzeba być ostrożniejszym. Organizm z wiekiem gorzej radzi sobie z regulacją temperatury, a pragnienie może być słabsze. Do tego dochodzą choroby przewlekłe i leki, które mogą zmieniać reakcję organizmu na gorąco.

Czytaj także: Senior nie zawsze czuje pragnienie. Jak rozpoznać, że pije za mało?

Sama drzemka po obiedzie nie jest powodem do paniki. Problem zaczyna się wtedy, gdy senność jest nagła, nietypowa albo połączona z innymi objawami. Jeśli senior jest trudniejszy do obudzenia, mówi wolniej, myli fakty, nie wie, jaki jest dzień, odpowiada nielogicznie albo zachowuje się "jak nie on", trzeba potraktować to poważnie.

Niepokoić powinno także nagłe rozdrażnienie. Starsza osoba może być pobudzona, niespokojna, marudna, zdezorientowana albo przestraszona bez wyraźnego powodu. Bliscy czasem tłumaczą to wiekiem, charakterem albo demencją. Tymczasem nagła zmiana zachowania, zwłaszcza w czasie upału, może oznaczać, że organizm nie radzi sobie z temperaturą lub odwodnieniem.

Warto zapamiętać prostą zasadę: jeśli starsza osoba w gorący dzień nagle jest wyraźnie inna niż zwykle, nie należy tego bagatelizować. U seniora "dziwne zachowanie" może być jednym z pierwszych widocznych objawów problemu.

Odwodnienie nie zawsze zaczyna się od dramatycznego pragnienia. U seniorów pragnienie może być słabsze, a część osób celowo pije mniej, bo boi się częstych wizyt w toalecie, nietrzymania moczu albo nocnego wstawania. To zrozumiałe, ale w upał może szybko stać się ryzykowne.

Pierwsze objawy bywają mało charakterystyczne. Może pojawić się suchość w ustach, ból głowy, osłabienie, zawroty przy wstawaniu, ciemniejszy mocz, mniejsza ilość moczu, zaparcia, senność albo gorsza koncentracja. Senior może mówić, że "nie ma siły", "kręci mu się w głowie" albo że "jakoś dziwnie się czuje".

Warto wtedy nie tylko podać wodę, ale też sprawdzić warunki w mieszkaniu. Czy w pokoju jest duszno? Czy okna są zasłonięte w największy upał? Czy osoba siedzi w przewiewnym ubraniu? Czy jadła coś lekkiego? Czy ma przy sobie szklankę lub butelkę z wodą, po którą naprawdę sięga?

U seniorów dużą rolę odgrywają leki. Niektóre preparaty mogą wpływać na gospodarkę wodną, ciśnienie, pocenie, pracę serca albo zdolność organizmu do radzenia sobie z wysoką temperaturą. Dotyczy to m.in. części leków moczopędnych, leków na ciśnienie, leków nasennych, uspokajających, przeciwdepresyjnych i niektórych leków stosowanych w chorobach przewlekłych.

Nie oznacza to, że w czasie upału należy samodzielnie odstawiać tabletki albo zmieniać dawki. Tego nie powinno się robić bez konsultacji z lekarzem. Jednak warto zachować większą czujność i wiedzieć, że osłabienie, zawroty głowy, senność albo splątanie mogą mieć kilka nakładających się przyczyn.

Jeśli senior bierze wiele leków, choruje na serce, nerki, cukrzycę, ma nadciśnienie, problemy z krążeniem albo wcześniejsze epizody odwodnienia, upał jest dla niego większym obciążeniem niż dla zdrowej, młodszej osoby.

Sygnałem alarmowym jest nagłe splątanie, bełkotliwa mowa, omdlenie, utrata przytomności, drgawki, bardzo silne osłabienie, gorąca skóra, bardzo szybkie bicie serca, duszność, silny ból głowy, wymioty albo sytuacja, w której senior nie jest w stanie samodzielnie pić i logicznie odpowiadać.

Wtedy nie warto czekać z nadzieją, że wystarczy otworzyć okno. Osobę trzeba przenieść w chłodniejsze miejsce, rozluźnić ubranie, rozpocząć łagodne chłodzenie i wezwać pomoc medyczną. Jeśli stan jest poważny, pojawia się splątanie, utrata przytomności albo objawy udaru cieplnego, należy dzwonić pod numer alarmowy.

Niebezpieczne jest też tłumaczenie wszystkiego "wiekiem". Nagłe pogorszenie kontaktu, senność i dezorientacja zawsze wymagają uwagi, szczególnie jeśli pojawiły się szybko i w czasie wysokich temperatur.

Najlepiej działa codzienna czujność. W czasie upałów warto częściej zaglądać do starszych bliskich, szczególnie jeśli mieszkają sami. Nie chodzi o długą kontrolę, tylko o proste pytania: czy pili wodę, czy jedli, czy nie jest im duszno, czy nie kręci im się w głowie, czy nie czują się słabsi niż zwykle.

Dobrze jest zostawić wodę w widocznym miejscu, nie tylko w kuchni. Butelka lub szklanka przy fotelu, łóżku i stoliku może pomóc bardziej niż ogólna rada "pij więcej". U części seniorów lepiej sprawdzają się małe porcje płynów pite regularnie niż duża szklanka naraz.

W mieszkaniu warto zasłaniać okna w najgorętszej części dnia, wietrzyć rano i wieczorem, unikać gotowania ciężkich posiłków w południe i wybierać najchłodniejszy pokój do odpoczynku. Przy bardzo wysokiej temperaturze zwykły wentylator może dawać ulgę, ale nie zastąpi nawodnienia i chłodniejszego miejsca.

Najważniejsze jest to, że starsza osoba nie zawsze sama rozpozna, że dzieje się coś złego. Może nie czuć pragnienia, może bagatelizować objawy albo nie chcieć "robić kłopotu". Dlatego w czasie upału bliscy powinni zwracać uwagę nie tylko na temperaturę za oknem, ale też na zachowanie.

Jeśli senior jest nagle senny, splątany, rozdrażniony, osłabiony albo "nie swój", to nie jest drobiazg do odłożenia na później. Czasem wystarczy chłodniejsze pomieszczenie, płyny i odpoczynek. Ale jeśli objawy są silne, narastają albo dotyczą świadomości i kontaktu, potrzebna jest szybka pomoc.

Upał męczy każdego, ale u osób starszych może szybciej stać się zagrożeniem. Dlatego lepiej zareagować za wcześnie niż o kilka godzin za późno.

Źródła

• NHS wymienia przy wyczerpaniu cieplnym m.in. zmęczenie, zawroty głowy, ból głowy, nudności, nadmierne pocenie, skurcze, silne pragnienie i rozdrażnienie. Wskazuje też, że jeśli objawy nie poprawiają się po ochłodzeniu, trzeba szukać pomocy medycznej.
• CDC/NIOSH podaje, że objawy udaru cieplnego obejmują m.in. splątanie, zmieniony stan psychiczny, bełkotliwą mowę, utratę przytomności, drgawki i bardzo wysoką temperaturę ciała.
• CDC wskazuje, że osoby w wieku 65+ są bardziej narażone na problemy zdrowotne związane z upałem i powinny szczególnie dbać o chłodzenie oraz nawodnienie.
• NHS zaleca pilną reakcję, jeśli ktoś nagle staje się splątany; nagła dezorientacja może mieć wiele przyczyn i czasem wymaga szybkiego leczenia.
• WHO podkreśla, że udar cieplny jest stanem nagłym, a śmiertelność związana z upałami w grupie osób powyżej 65 lat znacząco wzrosła w ostatnich dekadach.