Najkorzystniejsze wyniki poszczególnych wskaźników pojawiały się zwykle przy około 6,4–7,8 godziny snu na dobę. Nie oznacza to jednak, że każdy powinien spać dokładnie tyle.
Naukowcy sprawdzili, jak długo śpimy i jak starzeje się organizm
Wiek zapisany w dowodzie nie zawsze mówi wszystko o kondycji organizmu. Dwie osoby w tym samym wieku mogą przecież bardzo różnić się stanem zdrowia. Dlatego naukowcy próbują mierzyć również tzw. wiek biologiczny, czyli zmiany zachodzące wraz ze starzeniem w różnych częściach organizmu.
Autorzy badania opublikowanego w Nature wykorzystali dane z UK Biobank dotyczące osób w wieku od 37 do 84 lat. W bazie znajdowały się informacje o długości snu od około pół miliona uczestników, ale liczba osób uwzględnionych w poszczególnych analizach była różna.
Naukowcy stworzyli 23 biologiczne zegary starzenia. Wykorzystali do tego obrazy MRI oraz informacje o białkach i metabolitach obecnych w organizmie. Dzięki temu mogli przyjrzeć się zmianom związanym ze starzeniem w wielu układach, a nie tylko w mózgu.
Za mało i za dużo snu wiązało się z gorszymi wynikami
Najciekawsza zależność przypominała literę U. Korzystniejsze wyniki znajdowały się pośrodku, natomiast przy krótkim i długim śnie część biologicznych zegarów wskazywała na większe obciążenie związane ze starzeniem.
Po zastosowaniu rygorystycznych kryteriów statystycznych taki związek stwierdzono dla 9 z 23 zegarów biologicznych.
To ważne doprecyzowanie. Badanie nie pokazało, że każda część organizmu starzeje się szybciej, jeśli śpimy za krótko albo za długo. Zależność pojawiła się tylko w części analizowanych wskaźników.
Ile godzin snu wypadło najlepiej?
Nie znaleziono jednej liczby odpowiedniej dla wszystkich. Najniższe wartości poszczególnych wskaźników wieku biologicznego występowały przy długości snu wynoszącej około:
- 6,5–7,8 godziny u kobiet,
- 6,4–7,7 godziny u mężczyzn.
W dalszych analizach naukowcy traktowali 6–8 godzin jako typową długość snu. Mniej niż 6 godzin uznawano za sen krótki, a ponad 8 godzin – za długi.
Nie należy jednak traktować tych wartości jak nowej normy medycznej. Badanie pokazuje zależności obserwowane w dużej grupie ludzi, a nie wyznacza idealnej liczby godzin snu dla konkretnej osoby.
Nie tylko mózg może mieć związek ze snem
Badacze zauważyli, że zależności między długością snu a biologicznym starzeniem nie ograniczały się do jednego układu.
Wyniki dotyczyły wskaźników tworzonych na podstawie MRI, białek i metabolitów. Sugeruje to, że długość snu może być powiązana ze zmianami zachodzącymi w różnych częściach organizmu.
Poszczególne zegary nie osiągały jednak najlepszych wyników dokładnie przy tej samej długości snu. Dlatego nie można powiedzieć, że istnieje jedna "idealna" liczba godzin dla mózgu, serca czy innych narządów.
Krótki sen wiązał się również z problemami zdrowotnymi
Naukowcy sprawdzili także, czy długość snu ma związek z późniejszym występowaniem chorób. Krótki sen był powiązany z większym ryzykiem różnych problemów zdrowotnych. W analizach pojawiały się m.in. cukrzyca, depresja oraz choroby dotyczące kilku innych układów organizmu.
Nie oznacza to, że spanie pięć godzin bezpośrednio wywołuje te choroby. Na długość snu i stan zdrowia wpływa wiele czynników, które mogą się ze sobą łączyć.
Długi sen również nie zawsze jest dobry
Ciekawy jest drugi koniec tej zależności. Osoby śpiące długo również miały mniej korzystne wyniki części analiz. Nie oznacza to jednak, że długi sen sam w sobie postarza organizm.
Człowiek może spać więcej z wielu powodów. Znaczenie mogą mieć istniejące problemy zdrowotne, kondycja psychiczna, styl życia czy jakość samego snu. Długi sen może więc być nie tylko potencjalnym czynnikiem związanym ze zdrowiem, ale również sygnałem, że w organizmie dzieje się coś innego.
Autorzy próbowali sprawdzić możliwość odwrotnej zależności za pomocą analiz genetycznych. Nie znaleźli mocnych dowodów wskazujących, że badane choroby powodują nieprawidłową długość snu, ale nie pozwala to całkowicie wykluczyć takiej możliwości.
Długość snu miała też związek ze śmiertelnością
Zarówno krótki, jak i długi sen wiązały się również z większym ryzykiem zgonu z dowolnej przyczyny w porównaniu z pośrednim zakresem snu.
Tutaj również trzeba uważać z wnioskami. Badanie nie pokazuje, że samo spanie mniej niż sześć albo więcej niż osiem godzin prowadzi do wcześniejszej śmierci. Długość snu może być jednym z wielu elementów związanych z ogólnym stanem zdrowia.
Czy trzeba pilnować dokładnie siedmiu godzin?
Nie ma takiej potrzeby. Wynik 6,4–7,8 godziny nie jest zaleceniem, aby nastawiać budzik i każdego dnia spać dokładnie tyle.
To przedział, w którym znajdowały się najkorzystniejsze punkty różnych biologicznych wskaźników wykorzystanych w tym konkretnym badaniu.
Znaczenie ma nie tylko długość snu, ale również jego jakość, regularność oraz indywidualne potrzeby. Jeśli ktoś regularnie śpi bardzo krótko, budzi się niewypoczęty albo nagle zaczyna potrzebować znacznie więcej snu niż wcześniej, warto poszukać przyczyny zamiast skupiać się wyłącznie na liczbie godzin.
Jest jedno ważne ograniczenie
Informacje o długości snu pochodziły przede wszystkim z deklaracji samych uczestników. Nie oznacza to więc, że przez wiele lat dokładnie mierzono ich sen za pomocą urządzeń czy badań laboratoryjnych.
Badanie miało również charakter obserwacyjny. Pozwala znaleźć związki pomiędzy snem, biologicznym starzeniem i zdrowiem, ale nie dowodzi, że określona długość snu bezpośrednio przyspiesza albo spowalnia starzenie.
Najważniejszy wniosek jest więc prosty: zarówno bardzo krótki, jak i długi sen wiązały się z mniej korzystnymi wynikami części wskaźników biologicznego starzenia. Najniższe wartości tych wskaźników obserwowano zwykle w okolicach 6,4–7,8 godziny snu, ale nie jest to nowa uniwersalna norma dla każdego.
Źródło: The MULTI Consortium, O'Toole C.K. i wsp., "Sleep chart of biological ageing clocks in middle and late life", Nature, 13 maja 2026 r., DOI: 10.1038/s41586-026-10524-5.
Czytaj także:
