Telefon, maile, powiadomienia. Tak cyfrowy szum może odbijać się na samopoczuciu

Nie tylko telefon. Męczy nas nieustanny napływ informacjiNie tylko telefon. Męczy nas nieustanny napływ informacji
Źródło zdjęć: © Licencjodawca

Rano wiadomości w telefonie, w pracy e-maile i wideokonferencje, a wieczorem kolejne godziny spędzone w mediach społecznościowych. Nawet gdy nie wykonujesz ciężkiej pracy fizycznej, możesz mieć poczucie, że trudno Ci się skupić i znaleźć chwilę prawdziwego odpoczynku.

Przegląd badań opublikowany 28 lutego 2025 roku w czasopiśmie "Environment and Social Psychology" zwraca uwagę na zjawisko digital fatigue, czyli cyfrowego zmęczenia. Badacze opisują, jak intensywna komunikacja elektroniczna, przeciążenie informacjami i nieustanna dostępność mogą odbijać się na samopoczuciu pracowników.

Dlaczego praca przed komputerem potrafi tak wyczerpywać?

Autorzy przeglądu przeanalizowali publikacje naukowe dotyczące cyfrowego zmęczenia w środowisku zawodowym. Wskazali kilka powtarzających się problemów:

  • przeciążenie poznawcze,
  • nadmiar komunikatów,
  • konieczność korzystania z wielu narzędzi,
  • zacieranie się granicy między obowiązkami służbowymi a życiem prywatnym.

Wyobraź sobie zwykły dzień w biurze. Przygotowujesz dokument, ale przerywa Ci wiadomość od współpracownika. Po chwili przychodzi e-mail, następnie zaproszenie na wideokonferencję, a między spotkaniami próbujesz nadrobić zaległości. Choć cały czas pracujesz, masz wrażenie, że trudno Ci cokolwiek dokończyć.

Takie sytuacje mogą zwiększać obciążenie psychiczne. Przegląd wskazuje na związek intensywnego korzystania z narzędzi cyfrowych ze stresem, wyczerpaniem i obniżoną efektywnością pracy. Autorzy zaznaczają jednak, że potrzebne są dalsze badania, zwłaszcza eksperymentalne i długoterminowe.

Nie oznacza to, że każde zmęczenie po pracy jest skutkiem korzystania z komputera. Na samopoczucie wpływają również długość i jakość snu, obciążenie obowiązkami, stan zdrowia czy sytuacja osobista. Digital fatigue opisuje określony rodzaj przeciążenia, ale nie jest diagnozą, którą można postawić wyłącznie na podstawie tego, że wieczorem brakuje nam energii.

Telefon miał ułatwiać życie. Tymczasem coraz trudniej przestać go sprawdzać

Cyfrowe przeciążenie nie kończy się wraz z wyjściem z pracy. Smartfon służy nam do kontaktowania się z rodziną, robienia zakupów, płacenia rachunków i szukania informacji. W wolnych chwilach staje się również podstawowym źródłem rozrywki.

Znaczenie ma jednak nie tylko czas spędzony przed ekranem, lecz także sposób korzystania z urządzenia. Inaczej wygląda godzinna rozmowa z bliską osobą, a inaczej godzina nieustannego przeglądania treści, które wcale nas nie interesują.

Szczególnie męczące może być częste przerywanie czynności. Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne zwraca uwagę, że przełączanie się między zadaniami wiąże się z dodatkowymi kosztami poznawczymi. Trzeba przerwać jedną czynność, skierować uwagę na kolejną, a następnie ponownie wrócić do poprzedniej. Przy skomplikowanych zadaniach może to obniżać efektywność i zwiększać liczbę błędów.

Dlatego samo wyłączenie niepotrzebnych powiadomień może być dobrym sposobem na ograniczenie liczby przerw w ciągu dnia. Nie sprawi, że znikną wszystkie obowiązki, ale pozwoli samodzielnie zdecydować, kiedy zajmiesz się kolejną wiadomością.

Ograniczyli korzystanie z telefonu do dwóch godzin. Co stało się po trzech tygodniach?

Czy krótszy czas przed ekranem rzeczywiście może poprawić samopoczucie? Sprawdzono to w randomizowanym badaniu opublikowanym 21 lutego 2025 roku w "BMC Medicine".

W eksperymencie uczestniczyło 111 zdrowych studentów w wieku od 18 do 29 lat. Badacze losowo przydzielili 58 osób do grupy, która przez trzy tygodnie miała ograniczyć korzystanie ze smartfona do maksymalnie dwóch godzin dziennie. Pozostałe 53 osoby korzystały z telefonów bez zmiany dotychczasowych przyzwyczajeń.

Cyfrowe zmęczenie. Dlaczego telefon nas wyczerpuje?
Cyfrowe zmęczenie. Dlaczego telefon nas wyczerpuje? © Licencjodawca

Po zakończeniu eksperymentu w grupie ograniczającej czas przed ekranem odnotowano poprawę samopoczucia i jakości snu oraz zmniejszenie nasilenia stresu i objawów depresyjnych w porównaniu z grupą kontrolną. Efekty miały niewielką lub umiarkowaną wielkość.

Zmiana nie utrzymała się jednak w pełni. Po zakończeniu eksperymentu uczestnicy szybko zaczęli wracać do wcześniejszego czasu korzystania z telefonów. Podczas późniejszej kontroli wartości ponownie zbliżały się do początkowych.

Badanie dostarcza argumentów za tym, że ograniczenie czasu ze smartfonem może przynieść korzyści, ale nie ustanawia uniwersalnej normy dwóch godzin dziennie. Objęło niewielką grupę młodych dorosłych, a więc jego wyników nie można bezpośrednio przenosić na wszystkich użytkowników telefonów, w tym osoby starsze.

Jak ograniczyć cyfrowe zmęczenie bez rezygnowania z technologii?
Jak ograniczyć cyfrowe zmęczenie bez rezygnowania z technologii? © Licencjodawca

Digital detox. Czy trzeba całkowicie odstawić telefon?

Digital detox, czyli cyfrowy detoks, polega na czasowym ograniczeniu korzystania z technologii lub wybranych aplikacji. Dla jednej osoby może oznaczać weekend bez mediów społecznościowych, a dla innej wyłączenie służbowych powiadomień po pracy.

Nie wszystkie badania potwierdzają jednak, że całkowita rezygnacja z mediów społecznościowych poprawia samopoczucie.

Metaanaliza opublikowana 4 marca 2025 roku w "Scientific Reports" objęła 10 badań z udziałem 4674 osób. Naukowcy sprawdzili, czy czasowe zaprzestanie korzystania z mediów społecznościowych wpływa na pozytywne i negatywne emocje oraz zadowolenie z życia. Nie wykazali istotnej statystycznie poprawy żadnego z tych trzech wskaźników.

Inne rezultaty przyniosła metaanaliza opublikowana w czerwcowym numerze "SSM – Mental Health" z 2025 roku. Uwzględniono w niej 32 artykuły naukowe, obejmujące łącznie 5544 uczestników. Analiza wykazała niewielką poprawę subiektywnego samopoczucia po ograniczeniu korzystania z mediów społecznościowych. Efekty różniły się jednak między badaniami.

Skąd te rozbieżności? Analizy nie dotyczyły dokładnie tego samego. Pierwsza skupiała się na całkowitej, czasowej rezygnacji z mediów społecznościowych i trzech określonych wskaźnikach samopoczucia. Druga obejmowała zarówno ograniczanie, jak i całkowitą rezygnację z mediów społecznościowych oraz szerszy zestaw wskaźników.

Nie ma więc podstaw, by obiecywać, że usunięcie aplikacji z telefonu automatycznie poprawi nastrój. Dla niektórych osób media społecznościowe są ważnym sposobem utrzymywania kontaktów i szukania wsparcia. Warto raczej sprawdzić, które przyzwyczajenia nam służą, a które zabierają czas i pozostawiają poczucie zmęczenia.

Papierowe książki zamiast kolejnych filmów. Czy rzeczywiście wracamy do czytania?

Jednym ze sposobów na spędzanie czasu poza ekranem jest powrót do tradycyjnych zajęć: czytania książek, spacerów, prac w ogrodzie czy spotkań ze znajomymi. Czy zainteresowanie takimi aktywnościami rzeczywiście rośnie?

Ciekawe dane przynosi raport National Literacy Trust opublikowany 10 czerwca 2026 roku. W badaniu przeprowadzonym w Wielkiej Brytanii wzięło udział 125 375 dzieci i młodych ludzi w wieku od 5 do 18 lat.

Wśród osób w wieku 8–18 lat odsetek deklarujących przyjemność z czytania w wolnym czasie wzrósł z 32,7 proc. w 2025 roku do 36,1 proc. w 2026 roku. Jednocześnie odsetek czytających codziennie zwiększył się z 18,7 do 20,3 proc. To pierwsza poprawa zainteresowania codziennym czytaniem od 2023 roku, choć wyniki nadal pozostają znacznie poniżej poziomu sprzed dekady.

Warto jednak zwrócić uwagę na ważne ograniczenie. Badanie nie dotyczyło wyłącznie papierowych książek ani nie sprawdzało, czy młodzi ludzie zaczęli czytać częściej dlatego, że ograniczyli korzystanie z telefonów. Nie można też na jego podstawie mówić o powszechnym powrocie dorosłych do literatury.

W Wielkiej Brytanii rok 2026 ogłoszono Narodowym Rokiem Czytania, a kampania ma zachęcać mieszkańców do odkrywania przyjemności płynącej z lektury. To przykład inicjatywy promującej czytanie, a nie dowód, że cyfrowy detoks stał się dominującym stylem życia.

Dla osoby, która po pracy ma dosyć ekranu, papierowa książka może być jednak prostą alternatywą. Nie wymaga reagowania na powiadomienia, nie wyświetla kolejnych propozycji filmów i pozwala samodzielnie wybrać tempo czytania. Nie oznacza to, że e-book jest gorszy. Jeśli czytnik sprawdza się u Ciebie lepiej niż tradycyjna książka, nie ma powodu, by z niego rezygnować.

Walking meetings. Czy spotkanie w pracy można zamienić na spacer?

Kolejnym pomysłem na ograniczenie czasu spędzanego przy biurku są walking meetings, czyli spotkania odbywające się podczas spaceru. Zamiast siedzieć w sali konferencyjnej albo przed komputerem, uczestnicy omawiają wybrany temat podczas chodzenia.

Rozwiązaniu temu przyjrzeli się autorzy badania zamieszczonego w numerze czasopisma "Building and Environment" z 15 sierpnia 2026 roku. W eksperymencie dotyczącym preferencji uczestniczyło 213 pracowników biurowych.

Badani oceniali hipotetyczne trasy spotkań spacerowych. Uwzględniono m.in. odległość, zatłoczenie, obecność zieleni, wody, ławek i oznaczeń trasy. Największe znaczenie miała obecność zbiorników wodnych. Uczestnicy cenili również miejsca do siedzenia i czytelne oznaczenia.

Badanie nie polegało jednak na zastąpieniu wideokonferencji spacerami i porównaniu poziomu zmęczenia pracowników. Nie dowodzi zatem, że takie spotkania poprawiają zdrowie psychiczne lub zmniejszają cyfrowe przeciążenie. Pokazuje natomiast, jakie warunki mogą sprawić, że pracownicy chętniej wybiorą spotkanie poza biurem.

W praktyce spacer może sprawdzić się podczas krótkiej rozmowy, planowania zadań czy nieformalnej wymiany pomysłów. Tradycyjne spotkanie będzie bardziej odpowiednie, gdy trzeba wspólnie analizować dokumenty, korzystać z prezentacji lub zapewnić poufność rozmowy. Należy też uwzględnić potrzeby i możliwości ruchowe uczestników.

Single-tasking. Zamiast pięciu rzeczy naraz, skup się na jednej

Nie każdy może ograniczyć czas przed komputerem. Dla wielu osób jest on podstawowym narzędziem pracy. Można jednak spróbować zmienić sposób wykonywania obowiązków.

Single-tasking polega na skupieniu się na jednym zadaniu, zamiast nieustannego przełączania się między kilkoma czynnościami. Przykładowo, zamiast co kilka minut zaglądać do skrzynki pocztowej podczas przygotowywania dokumentu, można przeznaczyć na odpowiadanie na wiadomości osobny czas.

Badania nad przełączaniem uwagi, omawiane przez Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne, pokazują, że częste zmiany zadań wiążą się z kosztami poznawczymi. Są one szczególnie istotne przy bardziej wymagających czynnościach.

Nie oznacza to, że podczas każdej czynności potrzebujemy całkowitej ciszy. Możemy słuchać muzyki podczas spaceru, audiobooka w drodze do pracy czy rozmawiać przy gotowaniu. Trudność pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy próbujemy jednocześnie wykonywać kilka czynności wymagających skupienia, na przykład pisać ważny dokument i odpowiadać na wiadomości.

Podobne rozwiązanie można zastosować w domu. Obejrzeć film bez sprawdzania wiadomości, przeczytać rozdział książki bez przeglądania mediów społecznościowych albo odłożyć telefon podczas rozmowy z bliską osobą.

Jak ograniczyć cyfrowe zmęczenie bez rezygnowania z technologii?

Jeśli zauważasz, że telefon pochłania coraz więcej Twojego wolnego czasu, zacznij od sprawdzenia statystyk korzystania z urządzenia. Większość współczesnych smartfonów pozwala zobaczyć, ile czasu spędzasz w poszczególnych aplikacjach.

Nie musisz od razu usuwać kont ani ustalać sztywnego limitu dla całego dnia. Możesz wybrać jedną zmianę i sprawdzić, czy ułatwia Ci odpoczynek.

  • Wyłącz powiadomienia z aplikacji, które nie wymagają natychmiastowej reakcji.
  • Ustal godziny sprawdzania poczty, jeśli pozwalają na to Twoje obowiązki.
  • Odłóż telefon podczas posiłku lub rozmowy z bliskimi.
  • Przeznacz część wieczoru na książkę, hobby albo spacer.
  • Jeśli pracujesz zdalnie, ustal z zespołem zasady kontaktowania się po godzinach.
  • Szczególnie ważna jest ostatnia kwestia. Przegląd opublikowany w "Environment and Social Psychology" wskazuje, że ograniczanie cyfrowego przeciążenia nie powinno zależeć wyłącznie od samodyscypliny pracowników. Znaczenie mają również zasady komunikacji przyjęte przez pracodawcę, sposób organizacji pracy oraz oczekiwania dotyczące dostępności po godzinach.

    Czy odłożenie telefonu naprawdę pozwoli Ci odpocząć?

    Jeśli przez cały dzień pracujesz przed komputerem, a wieczorem automatycznie sięgasz po telefon, spróbuj sprawdzić, jak wygląda Twój odpoczynek bez kolejnych powiadomień. Nie musisz rezygnować ze wszystkich aplikacji. Czasem wystarczy wyłączyć te, które najczęściej przerywają Ci inne zajęcia.

    Badania wskazują, że ograniczanie korzystania ze smartfonów może poprawiać wybrane wskaźniki samopoczucia, ale efekty nie są jednakowe dla wszystkich. Nie potwierdzono też, że całkowite odstawienie mediów społecznościowych zawsze przynosi korzyści.

    Warto więc zastanowić się nie tylko nad tym, ile godzin spędzasz przed ekranem, ale przede wszystkim nad tym, co w tym czasie robisz. Rozmowa z przyjacielem, czytanie interesującego artykułu czy załatwianie ważnej sprawy to coś innego niż bezwiedne przeglądanie kolejnych filmików.

    Jeśli telefon coraz częściej zabiera Ci czas, który chciałbyś przeznaczyć na sen, zainteresowania lub spotkania z bliskimi, ograniczenie niepotrzebnych powiadomień może być dobrym początkiem. Nie chodzi o życie bez Internetu, lecz o możliwość odłożenia go wtedy, gdy masz ochotę zająć się czymś innym.

    Źródła do artykułu

    1. Supriyadi T. i wsp. "The impact of digital fatigue on employee productivity and well-being: A scoping literature review". Environment and Social Psychology, 28.02.2025.
    2. Pieh C. i wsp. "Smartphone screen time reduction improves mental health: a randomized controlled trial". BMC Medicine, 21.02.2025.
    3. Lemahieu L. i wsp. "The effects of social media abstinence on affective well-being and life satisfaction: a systematic review and meta-analysis". Scientific Reports, 04.03.2025.
    4. Burnell K. i wsp. "The effects of social media restriction: Meta-analytic evidence from randomized controlled trials". SSM – Mental Health, czerwiec 2025.
    5. National Literacy Trust. "Children and young people's reading in 2026", 10.06.2026.
    6. American Psychological Association. "Multitasking: Switching costs", 20.03.2006.
    7. "Stepping outside the office: A stated choice experiment on employees’ preferences for walking meeting routes". Building and Environment, tom 302, 15.08.2026.
    Wybrane dla Ciebie