Nowe badanie naukowców z Tufts University sugeruje, że w przypadku takiego jedzenia problemem może być nie tylko nadmiar cukru, soli, tłuszczu i kalorii. Znaczenie może mieć również to, jak taka żywność jest produkowana. Badanie opublikowano w "American Journal of Public Health" 3 czerwca 2026 r.
Naukowcy sprawdzili dane z lat 1999–2018
Autorzy przeanalizowali dane z amerykańskiego programu NHANES z lat 1999–2018. To duże badanie, w którym zbiera się informacje o diecie i stanie zdrowia mieszkańców USA. Dane połączono też z National Death Index, czyli rejestrem zgonów.
Ważne jest jedno: to było badanie obserwacyjne. Nie udowadnia więc, że konkretny produkt bezpośrednio powoduje chorobę. Pokazuje jednak wyraźne powiązania między wysokim udziałem żywności ultraprzetworzonej w diecie a gorszymi wskaźnikami zdrowia.
Gorszy cukier, ciśnienie i cholesterol
Wyniki są niepokojące. Przy każdym wzroście udziału kalorii z żywności ultraprzetworzonej o 10 proc. naukowcy obserwowali gorsze markery zdrowia.
Osoby jedzące więcej takich produktów częściej miały:
- wyższą masę ciała,
- gorszą kontrolę cukru we krwi,
- wyższe ciśnienie,
- mniej korzystny poziom cholesterolu.
Częściej miały też rozpoznaną cukrzycę, zespół metaboliczny i nowotwory. W czasie obserwacji odnotowano u nich również nieco wyższe ryzyko zgonu.
Najważniejsze jest jednak coś innego. Te zależności utrzymywały się nawet wtedy, gdy badacze uwzględnili ogólną jakość diety oraz ilość tłuszczów nasyconych, cukru dodanego i sodu.
Mówiąc prościej: sama etykieta może nie pokazywać całego problemu.
Problemem może być sposób produkcji
Naukowcy wskazują, że w żywności ultraprzetworzonej mogą liczyć się także czynniki, których zwykle nie widać przy zakupach. Chodzi m.in. o zmianę struktury jedzenia, utratę korzystnych związków, dodatki technologiczne oraz substancje, które mogą pochodzić z opakowań.
To ważna różnica. Produkt może wyglądać "nie tak źle", bo ma mniej cukru albo mniej tłuszczu. Nadal jednak może być mocno przemysłową mieszanką składników, których zwykle nie używa się w domowej kuchni.
Może Cię zainteresować: Dlaczego nie możemy oprzeć się słodyczom? To nie kwestia silnej woli
Czym właściwie jest żywność ultraprzetworzona?
Nie każda przetworzona żywność jest problemem. Mrożone warzywa, jogurt naturalny, kasza w woreczku czy pasteryzowane mleko też są przetworzone. To normalne.
Żywność ultraprzetworzona to coś innego. Według klasyfikacji NOVA są to produkty tworzone głównie z przemysłowych składników i dodatków. Mogą zawierać m.in. syropy, izolaty białkowe, emulgatory, aromaty, barwniki, wzmacniacze smaku, słodziki, zagęstniki i utwardzone tłuszcze.
Do tej grupy często zalicza się m.in.:
- słodzone napoje i energetyki,
- chipsy i słone przekąski,
- parówki, hot dogi i część paczkowanych wędlin,
- nuggetsy,
- gotowe pizze i dania instant,
- słodkie płatki śniadaniowe,
- przemysłowe ciastka, rogaliki i batony,
- część produktów "fit" z długim składem.
Nie każdy paczkowany produkt jest szkodliwy
Ten temat łatwo przedstawić zbyt ostro. A to błąd. Badania nad żywnością ultraprzetworzoną nie oznaczają, że każdy paczkowany produkt jest tak samo szkodliwy. Nie oznaczają też, że jedna gotowa pizza albo baton raz na jakiś czas zrujnują zdrowie.
Problem zaczyna się wtedy, gdy ultraprzetworzona żywność staje się podstawą codziennego jedzenia. Wtedy z diety wypadają warzywa, owoce, błonnik, produkty pełnoziarniste, rośliny strączkowe, naturalny nabiał, jajka, ryby i domowe posiłki.
To właśnie proporcje są tu najważniejsze.
Największy błąd? Patrzenie tylko na kalorie
Wiele osób sprawdza wyłącznie kalorie. To za mało. Produkt może mieć rozsądną liczbę kalorii, a nadal być słabej jakości. Może sycić na krótko. Może zachęcać do podjadania. Może też wypierać z diety normalne jedzenie.
Najprostsza zasada brzmi: im częściej coś jesz, tym ważniejszy jest skład.
Jeśli codziennie pojawiają się słodzone napoje, parówki, słodkie płatki, gotowe sosy, batoniki i dania instant, organizm dostaje nie tylko więcej cukru, soli i tłuszczu. Dostaje też mniej błonnika i mniej naturalnych składników ochronnych.
Od czego zacząć?
Nie trzeba robić rewolucji w kuchni. Lepiej zacząć od produktów, które pojawiają się najczęściej.
Najpierw ogranicz słodzone napoje. Dotyczy to napojów gazowanych, energetyków, gotowych kaw, słodkich herbat i napojów owocowych. Łatwo wypić je szybko, a organizm często nie traktuje ich jak normalnego posiłku.
Uważaj na parówki i mocno przetworzone wędliny. Nie muszą znikać na zawsze, ale nie powinny być podstawą śniadania każdego dnia.
Sprawdzaj płatki śniadaniowe. Część z nich bardziej przypomina deser niż wartościowy posiłek. Zwłaszcza gdy cukier jest wysoko w składzie.
Nie ufaj ślepo produktom "fit". Baton proteinowy, gotowy koktajl albo "zdrowa" przekąska nadal mogą być żywnością ultraprzetworzoną.
Gotowe dania traktuj awaryjnie. Nie jako podstawę tygodniowego menu.
Starsze badanie też daje do myślenia
To nie pierwsza analiza, która łączy wysokie spożycie żywności ultraprzetworzonej z problemami zdrowotnymi. W 2022 r. badacze z Tufts University i Harvard University opisali w "The BMJ" związek między takim jedzeniem a rakiem jelita grubego u mężczyzn.
Mężczyźni, którzy jedli najwięcej żywności ultraprzetworzonej, mieli o 29 proc. wyższe ryzyko raka jelita grubego niż ci z najniższym spożyciem. Takiej samej ogólnej zależności nie stwierdzono u kobiet. Najmocniej wyróżniały się gotowe produkty mięsne, drobiowe i rybne oraz słodzone napoje.
Najważniejszy wniosek
Nowe badanie z Tufts University nie mówi, że jeden konkretny produkt zrujnuje zdrowie. Sugeruje coś innego: wysoki udział żywności ultraprzetworzonej w diecie może wiązać się z gorszym zdrowiem nawet wtedy, gdy weźmie się pod uwagę cukier, sól, tłuszcze nasycone i ogólną jakość diety.
To przesuwa uwagę z samej tabeli wartości odżywczych na cały produkt. Na skład, sposób produkcji i oczywiście dodatki, których czasem na etykietach jest całe mnóstwo. Znaczenie ma też fakt, co takie jedzenie wypiera z codziennego menu.
Bo czasem największy problem nie polega na tym, że zjemy coś "zakazanego". Problem zaczyna się wtedy, gdy zwykłe jedzenie staje się wyjątkiem, a ultraprzetworzona żywność — codziennością.
Źródła
- American Journal of Public Health — Ultra-Processed Food vs. Diet Quality in Relation to Cardiometabolic Health and All-Cause Mortality: NHANES 1999–2018, DOI: 10.2105/AJPH.2026.308499.
- Tufts Now — oficjalne omówienie badania Tufts University z 3 czerwca 2026 r.
- EurekAlert / AAAS — informacja o metodzie badania, czasopiśmie, DOI i dacie publikacji.
- The BMJ / Tufts University 2022 — badanie o żywności ultraprzetworzonej i ryzyku raka jelita grubego u mężczyzn.
- NOVA / Monteiro — klasyfikacja żywności według stopnia przetworzenia.
Disclaimer
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani dietetykiem. Osoby z cukrzycą, insulinoopornością, chorobami serca, chorobami jelit, zaburzeniami odżywiania lub innymi problemami zdrowotnymi powinny wprowadzać większe zmiany w diecie po konsultacji ze specjalistą.
