Oficjalnie ONZ poświęca tę datę ofiarom wymuszonych zaginięć i ich rodzinom. W Polsce dzień ten jest również okazją do przypominania o problemie zaginięć i jednej bardzo ważnej zasadzie: z ich zgłoszeniem nie trzeba czekać 24 ani 48 godzin.
W 2025 roku polska Policja prowadziła poszukiwania 13 553 osób zaginionych. W 3 022 przypadkach zaginięcie zakwalifikowano do poziomu I, czyli sytuacji, w której istniało bezpośrednie i realne zagrożenie życia lub zdrowia osoby zaginionej.
30 sierpnia ma szczególne znaczenie
Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanowiło 30 sierpnia Międzynarodowym Dniem Ofiar Wymuszonych Zaginięć w 2010 roku. Po raz pierwszy obchodzono go w 2011 roku.
Wymuszone zaginięcie ma jednak w prawie międzynarodowym konkretną definicję. Nie chodzi po prostu o każdą osobę, której miejsca pobytu nie można ustalić.
Mowa o sytuacji, gdy człowiek zostaje m.in. zatrzymany, uprowadzony lub w inny sposób pozbawiony wolności przez przedstawicieli państwa albo osoby działające z jego upoważnienia, wsparcia lub za jego przyzwoleniem, a następnie ukrywany jest jego los lub miejsce pobytu.
Takie praktyki były i nadal są wykorzystywane m.in. podczas konfliktów oraz jako forma represji. ONZ wskazuje, że problem nie ogranicza się do jednego regionu świata. Dotknął setek tysięcy ludzi w dziesiątkach państw.
Najtrudniejsze dla rodziny jest życie bez odpowiedzi
Zaginięcie nie dotyka wyłącznie osoby, która zniknęła. Rodzina może przez miesiące lub lata nie wiedzieć, czy bliski żyje, gdzie przebywa i co się z nim stało.
Właśnie ten stan niepewności jest jednym z powodów, dla których ONZ zwraca szczególną uwagę również na prawa rodzin: do poznania prawdy, sprawiedliwości i uzyskania informacji o losie zaginionej osoby.
W 2026 roku dzień ten ma dodatkowe znaczenie. Mija 20 lat od przyjęcia przez Zgromadzenie Ogólne ONZ Międzynarodowej konwencji w sprawie ochrony wszystkich osób przed wymuszonym zaginięciem. Rocznicowej kampanii ONZ towarzyszy hasło "Victims first. Action now", które można przetłumaczyć jako "Najpierw ofiary. Czas działać".
W Polsce co roku poszukiwane są tysiące osób
Choć zwykłego zaginięcia nie należy utożsamiać z wymuszonym zaginięciem w rozumieniu prawa międzynarodowego, skala krajowych poszukiwań pokazuje, jak wiele rodzin każdego roku mierzy się z nagłym brakiem kontaktu z bliską osobą.
Według danych Komendy Głównej Policji w 2025 roku poszukiwano 13 553 osób zaginionych. Rok wcześniej było ich 13 540.
Wśród spraw z 2025 roku 3022 zakwalifikowano do ówczesnego poziomu I, czyli przypadków związanych z bezpośrednim i realnym zagrożeniem życia lub zdrowia. Policja informuje jednocześnie, że zdecydowana większość prowadzonych poszukiwań zostaje zakończona. W ciągu 2025 roku zakończono również część spraw rozpoczętych w poprzednich latach.
Przyczyny zaginięć mogą być bardzo różne. Policja wymienia m.in. wypadki losowe, problemy zdrowotne, świadomą decyzję osoby o odejściu oraz działanie innych osób.
Nie trzeba czekać 24 godzin na zgłoszenie zaginięcia
To jeden z najbardziej uporczywych mitów dotyczących zaginięć. W Polsce nie trzeba czekać do następnego dnia ani 48 godzin, aby zgłosić zaginięcie.
Policja przypomniała o tym ponownie w sierpniu 2026 roku. Jeśli nie wiadomo, gdzie znajduje się bliska osoba, a okoliczności jej nieobecności budzą uzasadniony niepokój, zaginięcie można zgłosić od razu.
To samo podkreśla Fundacja ITAKA. Nie istnieje przepis nakazujący odczekanie określonego czasu. Zwłoka może być szczególnie niebezpieczna, gdy chodzi o dziecko, seniora, osobę chorą albo kogoś, czyje życie lub zdrowie może być zagrożone.
Co przygotować, gdy zaginie bliska osoba?
Zaginięcie można zgłosić w najbliższej jednostce Policji. Nie trzeba szukać komisariatu właściwego dla miejsca, w którym dana osoba była widziana po raz ostatni. Jeżeli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia, zdrowia lub wolności, należy natychmiast skontaktować się z Policją.
Pomocne będą przede wszystkim:
- aktualne zdjęcie osoby zaginionej,
- jej dokładny rysopis i znaki szczególne,
- opis ubrania,
- numer telefonu,
- informacje o stanie zdrowia,
- miejsca i osoby, do których mogła się udać,
- informacje o okolicznościach poprzedzających zaginięcie,
- dane o używanych kontach w mediach społecznościowych.
Nie trzeba mieć wszystkich tych informacji, aby zgłosić zaginięcie. Najważniejsze jest to, aby nie odkładać działania tylko dlatego, że od utraty kontaktu minęło niewiele czasu.
Dzień pamięci, który przypomina także o tych, którzy czekają
30 sierpnia zwraca uwagę przede wszystkim na dramat osób, które padły ofiarą wymuszonych zaginięć, ale również na sytuację ich rodzin. Brak odpowiedzi na pytanie "co się stało?" może trwać przez wiele lat.
W codziennym życiu ta data może być też prostym przypomnieniem: gdy zaginięcie bliskiej osoby naprawdę zaczyna niepokoić, nie obowiązuje żadna magiczna granica 24 godzin. W takich sytuacjach czas może mieć znaczenie i warto reagować od razu.
Źródła
- Organizacja Narodów Zjednoczonych – International Day of the Victims of Enforced Disappearances
- Komenda Główna Policji – dane o poszukiwaniach osób zaginionych w 2025 r.
- Policja – zasady zgłaszania zaginięcia
- Fundacja ITAKA / Polska Agencja Prasowa – procedura zgłaszania zaginięcia
