ZUS przelał emeryturę po śmierci bliskiego. Czy trzeba oddać pieniądze?

ZUS może odzyskać świadczenie wypłacone za kolejne miesiąceZUS może odzyskać świadczenie wypłacone za kolejne miesiące
Źródło zdjęć: © Licencjodawca

Śmierć bliskiego została już zgłoszona, a mimo to na jego konto wpływa emerytura. Czy taki przelew trzeba zwrócić do ZUS? Niekoniecznie.

Najważniejsze jest to, za jaki miesiąc wypłacono świadczenie. Inaczej wygląda sytuacja z emeryturą należną za miesiąc śmierci, a inaczej z pieniędzmi wypłaconymi za kolejne miesiące. Sama data przelewu może więc wprowadzać w błąd.

Zmarł kilka dni po wypłacie? Liczy się miesiąc, za który przysługuje świadczenie

To jeden z najważniejszych szczegółów, o którym rodzina może nie wiedzieć. Śmierć emeryta nie powoduje, że świadczenie należne za miesiąc, w którym nastąpił zgon, automatycznie staje się świadczeniem za okres po śmierci.

ZUS sam podaje przykład osoby, która zmarła w styczniu. Jeżeli należne jej świadczenie za styczeń nie zostało wypłacone, uprawnieni członkowie rodziny mogą wystąpić o te pieniądze jako o niezrealizowane świadczenie.

Dlatego sam fakt, że ktoś zmarł np. 2 października, nie oznacza, że emerytura należna za październik powinna zostać potraktowana tak samo jak świadczenie za listopad. Granica przebiega pomiędzy miesiącem śmierci a miesiącami, które następują po nim.

Pieniądze wpłynęły po pogrzebie? Sama data przelewu nie daje odpowiedzi

To właśnie tutaj najłatwiej się pomylić. Rodzina widzi na historii rachunku przelew wykonany już po śmierci i może założyć, że skoro ZUS wysłał pieniądze, świadczenie można zatrzymać. Może też uznać odwrotnie — że każdy przelew zaksięgowany po śmierci trzeba natychmiast zwrócić.

Żadne z tych uproszczeń nie jest prawidłowe. Trzeba sprawdzić, jakiego okresu dotyczy świadczenie. Jeżeli jest to emerytura należna za miesiąc śmierci, sytuacja wygląda inaczej niż w przypadku pieniędzy wypłaconych za miesiąc następujący po zgonie.

Dlatego w takiej sytuacji ważniejsze od pytania "kiedy pieniądze pojawiły się na koncie?" jest pytanie: "za jaki miesiąc ZUS je wypłacił?"

Przelew może przyjść wcześniej. I właśnie wtedy łatwo o pomyłkę

Terminy wypłat świadczeń nie zawsze pokrywają się idealnie z początkiem miesiąca. Jeżeli termin przypada w dzień wolny, pieniądze mogą zostać przekazane wcześniej.

Wyobraźmy sobie, że emeryt umiera pod koniec października. Kolejna emerytura dotyczy już listopada, ale z powodu terminu płatności pieniądze pojawiają się na rachunku jeszcze w październiku.

Na pierwszy rzut oka wszystko wydarzyło się w miesiącu śmierci. To jednak nie dzień zaksięgowania przelewu rozstrzyga, za jaki okres przysługiwało świadczenie.

Jeżeli pieniądze dotyczą listopada, czyli miesiąca następującego po miesiącu śmierci, mamy do czynienia z inną sytuacją niż przy emeryturze należnej za październik.

ZUS może odzyskać świadczenie wypłacone za kolejne miesiące

Przepisy przewidują mechanizm zwrotu świadczeń przekazanych na rachunek po śmierci świadczeniobiorcy.

Ustawa emerytalna wskazuje na kwoty świadczeń przekazane za miesiące następujące po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy. W określonych w ustawie okolicznościach podmiot prowadzący rachunek ma obowiązek zwrócić takie kwoty ZUS.

Dlatego pojawienie się pieniędzy na rachunku nie powinno być traktowane jako potwierdzenie, że rodzina może nimi swobodnie dysponować. Najpierw warto ustalić okres, którego dotyczy przelew. Emerytura za miesiąc śmierci i emerytura za następny miesiąc to prawnie dwie różne sytuacje.

ZUS zatrzymał ostatnią emeryturę? Te pieniądze nie muszą przepaść

Możliwa jest również sytuacja odwrotna. ZUS otrzymuje informację o śmierci na tyle szybko, że świadczenie należne zmarłemu nie zostaje już wypłacone. Nie oznacza to automatycznie, że pieniądze przepadają.

Jeżeli zmarły miał prawo do świadczenia, ale przed śmiercią go nie pobrał albo ZUS nie zdążył go wypłacić, może powstać niezrealizowane świadczenie. O jego wypłatę mogą wystąpić osoby wskazane w przepisach.

ZUS podaje prosty przykład: osoba zmarła w styczniu, a należna emerytura za styczeń nie została wypłacona. Uprawnieni członkowie rodziny mogą wówczas ubiegać się o wypłatę tego świadczenia.

Nie wystarczy być spadkobiercą. Przepisy ustalają kolejność

To kolejna ważna różnica. Niezrealizowana emerytura nie jest po prostu kolejną kwotą, którą dowolny spadkobierca może odebrać na podstawie samego dziedziczenia. Przepisy określają grupy osób uprawnionych do niezrealizowanego świadczenia i ich kolejność.

W pierwszej kolejności są to małżonek i dzieci, z którymi zmarły prowadził wspólne gospodarstwo domowe. Jeżeli takich osób nie ma, znaczenie mają małżonek i dzieci, z którymi zmarły nie prowadził wspólnego gospodarstwa domowego. Następnie pod uwagę mogą być brani inni członkowie rodziny uprawnieni do renty rodzinnej albo osoby, na których utrzymaniu pozostawał zmarły.

Dlatego samo stwierdzenie "jestem spadkobiercą" nie rozstrzyga jeszcze, komu ZUS wypłaci ostatnie niezrealizowane świadczenie.

Rodzina ma 12 miesięcy. Później roszczenie może wygasnąć

W tej sprawie działa konkretny termin. Wniosek o wypłatę niezrealizowanego świadczenia trzeba złożyć przed upływem 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, której świadczenie przysługiwało. Po upływie tego czasu roszczenie co do zasady wygasa.

Przepisy przewidują wyjątek, jeżeli wcześniej zostanie złożony wniosek o dalsze prowadzenie postępowania.

Nie warto więc zakładać, że skoro ZUS nie wypłacił ostatniej emerytury, sprawa rozwiąże się sama. Osoba uprawniona musi wystąpić o należne pieniądze.

Do ZUS składa się specjalny wniosek

Służy do tego formularz ENS – Wniosek o wypłatę niezrealizowanych świadczeń po osobie uprawnionej do świadczeń emerytalno-rentowych.

ZUS wskazuje również dokumenty potrzebne do ustalenia prawa do pieniędzy. Ich zakres zależy od sytuacji osoby występującej o świadczenie, m.in. od stopnia pokrewieństwa i tego, czy prowadziła ze zmarłym wspólne gospodarstwo domowe.

Nie należy więc mylić niezrealizowanego świadczenia z prostym przejęciem pieniędzy pozostawionych na rachunku bankowym. To odrębna procedura przed ZUS.

Ostatni przelew po zmarłym? Najpierw sprawdź jedną rzecz

Jeżeli na rachunku zmarłego pojawiła się emerytura, sama data wpływu nie wystarczy, aby stwierdzić, czy świadczenie było należne. Najważniejsze jest ustalenie, za jaki miesiąc ZUS wypłacił pieniądze.

Jeżeli śmierć nastąpiła w październiku, świadczenie należne za październik znajduje się w innej sytuacji prawnej niż emerytura za listopad. Jeżeli natomiast należna emerytura za miesiąc śmierci nie została wypłacona, uprawnieni członkowie rodziny mogą wystąpić o nią jako o niezrealizowane świadczenie.

Nie warto więc ani natychmiast wydawać pieniędzy, ani z góry zakładać, że każdy przelew po śmierci trzeba oddać. Najpierw trzeba sprawdzić, za jaki okres został wypłacony.

Wybrane dla Ciebie