Naukowcy znaleźli ponad 1000 różnic w sposobie, w jaki warianty genetyczne wiązały się z aktywnością genów u kobiet i mężczyzn.
Układ odpornościowy kobiet i mężczyzn nie działa identycznie
Od dawna wiadomo, że kobiety i mężczyźni mogą różnić się pod względem odpowiedzi immunologicznej. Kobiety częściej chorują też na część chorób autoimmunologicznych, w których układ odpornościowy zaczyna atakować własne tkanki.
Naukowcy chcieli sprawdzić, skąd mogą brać się te różnice. Zamiast analizować krew jako jedną całość, przyjrzeli się pojedynczym komórkom odpornościowym.
Badanie opublikowano 7 maja 2026 r. w czasopiśmie The American Journal of Human Genetics. Wykorzystano dane z australijskiego projektu OneK1K.
Przeanalizowano ponad 1,26 mln komórek
W badaniu uczestniczyły 982 osoby. Naukowcy przeanalizowali dokładnie 1 267 758 komórek odpornościowych i podzielili je na 30 typów.
Dzięki temu mogli sprawdzić, czy te same warianty genetyczne wiążą się z aktywnością genów w taki sam sposób u kobiet i mężczyzn. I właśnie tutaj pojawiły się wyraźne różnice.
Znaleziono ponad 1000 różnic związanych z płcią
Badacze wykryli ponad 1000 tzw. eQTL specyficznych dla płci. Brzmi skomplikowanie, ale chodzi o coś dość prostego: niektóre warianty genetyczne mogą być związane z tym, jak mocno aktywny jest dany gen. Naukowcy sprawdzili, czy takie zależności wyglądają tak samo u kobiet i mężczyzn. Okazało się, że w wielu przypadkach nie.
Znaleziono też 51 dodatkowych eQTL, których działanie różniło się w zależności od płci.
To ważne, bo pokazuje, że różnice między kobietami i mężczyznami nie sprowadzają się wyłącznie do chromosomów płciowych.
U kobiet częściej wyróżniały się geny związane ze stanem zapalnym
Naukowcy zauważyli, że w wielu typach komórek odpornościowych geny o wyższej aktywności u kobiet częściej należały do szlaków związanych z sygnalizacją TNF-α.
TNF-α to jedna z cząsteczek, które odgrywają ważną rolę w reakcji zapalnej organizmu. Nie oznacza to jednak, że kobiety mają po prostu "silniejszy stan zapalny". Wyniki pokazują raczej, że część mechanizmów odpowiedzialnych za działanie układu odpornościowego może być regulowana inaczej w zależności od płci.
Badacze zwrócili uwagę na dwa geny
W pracy pojawiły się m.in. geny FCGR3A i ITGB2. Są one związane z działaniem komórek odpornościowych i były wcześniej łączone z chorobami autoimmunologicznymi, w tym z toczniem rumieniowatym układowym.
To szczególnie interesujące, ponieważ toczeń znacznie częściej występuje u kobiet. Autorzy badania przywołują proporcję około 9 kobiet na 1 mężczyznę.
Nowe wyniki nie wyjaśniają jeszcze całkowicie tej różnicy, ale pokazują jeden z możliwych mechanizmów, który może mieć znaczenie.
Dlaczego kobiety częściej chorują autoimmunologicznie?
Nie ma jednej przyczyny. Znaczenie mogą mieć hormony, geny, chromosomy płciowe, sposób działania komórek odpornościowych oraz czynniki środowiskowe.
Nowe badanie pokazuje, że ważny może być także sposób, w jaki organizm "odczytuje" informacje zapisane w genach.
Ten sam wariant genetyczny może wiązać się z inną aktywnością genu u kobiety i mężczyzny. To z kolei może wpływać na działanie konkretnych komórek odpornościowych.
To nie jest test na chorobę autoimmunologiczną
Wyników nie można przełożyć bezpośrednio na diagnozę konkretnej osoby. Badacze nie stworzyli testu, który pozwala przewidzieć, czy dana kobieta zachoruje na toczeń albo inną chorobę autoimmunologiczną.
Nie można też powiedzieć, że naukowcy znaleźli "1000 genów odpowiedzialnych za choroby autoimmunologiczne". Chodzi o ponad 1000 różnic w zależnościach między wariantami genetycznymi a aktywnością genów u kobiet i mężczyzn.
Po co takie badania?
Takie wyniki mogą pomóc lepiej zrozumieć, dlaczego niektóre choroby częściej dotyczą kobiet, a inne mężczyzn. Mogą też mieć znaczenie dla przyszłych badań nad odpowiedzią na infekcje, szczepienia czy leczenie.
Układ odpornościowy kobiet i mężczyzn różni się nie tylko na poziomie hormonów czy chromosomów płciowych. Różnice mogą być widoczne także w tym, jak poszczególne geny są regulowane w konkretnych komórkach odpornościowych.
Źródło: Yazar S. i wsp., "The impact of sex on the immune system explored at the single-cell level", The American Journal of Human Genetics, 7 maja 2026 r.
