Senior chodzi po domu nocą i nie może zasnąć? Przy demencji te zachowania mogą się nasilać

Wśród zachowań pojawiających się u części osób z demencją wymienia się problemy ze snem oraz nocne chodzenie po domu. Nie są to jednak objawy charakterystyczne wyłącznie dla demencji ani prosty sposób na jej rozpoznanie.

Bezsenność może wynikać między innymi z bólu, stresu, depresji, bezdechu sennego, chorób układu moczowego, działania leków albo częstej potrzeby korzystania z toalety. Nocne wstawanie również nie musi oznaczać choroby otępiennej.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy senior budzi się zdezorientowany, nie rozpoznaje własnego mieszkania, próbuje wyjść z domu albo nie potrafi odróżnić nocy od dnia. Niepokojące może być także odwrócenie rytmu dobowego: osoba przesypia dużą część dnia, a wieczorem staje się aktywna i pobudzona.

U części osób z demencją późnym popołudniem lub wieczorem pojawia się tzw. sundowning, nazywany również zespołem zachodzącego słońca. Nie jest to osobna choroba, lecz grupa zachowań nasilających się pod koniec dnia.

Senior może stawać się bardziej niespokojny, rozdrażniony i zagubiony. Może chodzić po mieszkaniu, próbować "wrócić do domu", choć już się w nim znajduje, albo szukać osoby, która od dawna nie żyje. Niekiedy pojawiają się również urojenia lub omamy.

Alzheimer’s Society podkreśla, że sundowning może wystąpić na różnych etapach demencji, jednak częściej obserwuje się go w stadium umiarkowanym i późnym. Nie należy więc przedstawiać go jako typowego pierwszego objawu choroby.

Przyczyna nie została w pełni wyjaśniona. Jednym z możliwych mechanizmów jest zaburzenie wewnętrznego zegara biologicznego spowodowane zmianami zachodzącymi w mózgu.

Znaczenie może mieć również zmęczenie po całym dniu. Wieczorem seniorowi trudniej interpretować otoczenie, a słabsze światło tworzy cienie i odbicia, które mogą zostać pomylone z ludźmi lub przedmiotami. Niepokój może nasilać także głód, pragnienie, ból, potrzeba skorzystania z toalety, hałas albo zbyt duża liczba bodźców.

Zanim zachowanie zostanie uznane za następstwo demencji, warto więc sprawdzić, czy osoba nie próbuje w ten sposób zakomunikować konkretnej potrzeby.

Pierwsze objawy demencji zwykle dotyczą stopniowo narastających problemów z pamięcią, koncentracją, językiem i wykonywaniem znanych czynności. Senior może wielokrotnie zadawać to samo pytanie, gubić się w dobrze znanym miejscu, mieć trudności z opłaceniem rachunków albo nie radzić sobie z zadaniem, które wcześniej wykonywał bez problemu.

Niepokój powinien wzbudzić przede wszystkim powtarzający się schemat i zmiana w stosunku do wcześniejszego zachowania. Jedna nieprzespana noc, pojedyncze roztargnienie czy sporadyczne szukanie słowa nie wystarczają do rozpoznania demencji.

Jeżeli jednak nocnym wędrówkom towarzyszą problemy z pamięcią, utrata orientacji, zmiany osobowości lub coraz większa trudność w codziennym funkcjonowaniu, warto umówić seniora do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Lekarz może ocenić funkcje poznawcze i sprawdzić, czy przyczyną problemów nie są inne choroby, niedobory, depresja albo działanie leków.

Demencja zwykle rozwija się stopniowo. Jeżeli starsza osoba w ciągu kilku godzin lub jednego–dwóch dni staje się wyraźnie bardziej zdezorientowana, pobudzona albo senna, nie należy automatycznie tłumaczyć tego wiekiem czy postępem choroby.

Nagła zmiana może być objawem majaczenia, czyli delirium. Jego przyczyną może być między innymi infekcja, odwodnienie, zatrzymanie moczu, zaparcie, ból, udar albo działanie leków. Szczególnie u starszych osób infekcja dróg moczowych może objawiać się przede wszystkim nagłym splątaniem, bez typowego pieczenia czy bólu.

W takiej sytuacji potrzebna jest pilna ocena medyczna. Jeżeli osoba nagle nie rozpoznaje otoczenia, ma zaburzenia mowy, opadnięty kącik ust, osłabienie kończyny, traci przytomność lub jej stan szybko się pogarsza, należy zadzwonić pod numer 112.

Pomóc może regularny rytm dnia: podobna pora wstawania, posiłków i kładzenia się spać. W ciągu dnia warto zadbać o dostęp do naturalnego światła i bezpieczną aktywność fizyczną. Długie, późne drzemki mogą dodatkowo utrudniać nocny sen.

Przed zmrokiem dobrze jest zasłonić okna i zapalić światło, zanim w pomieszczeniu pojawią się głębokie cienie. Wieczorem lepiej ograniczyć hałas, głośną telewizję i intensywne zajęcia. Należy też sprawdzić, czy senior nie jest głodny, spragniony, nie odczuwa bólu i nie potrzebuje toalety.

Jeżeli osoba jest zaniepokojona, nie warto przekonywać jej na siłę, że "mówi bez sensu". Spokojny ton, krótkie zdania i zapewnienie, że jest bezpieczna, zwykle pomagają bardziej niż spór.

Chodzenie po domu i trudności ze snem mogą pojawiać się przy demencji, zwłaszcza gdy choroba zaburza rytm dnia i nocy. Nie są jednak dowodem, że senior ma chorobę Alzheimera.

Najważniejsze jest to, czy zachowanie powtarza się, narasta i towarzyszą mu inne zmiany: problemy z pamięcią, orientacją, mową oraz wykonywaniem codziennych czynności. Noc może sprawić, że trudności stają się bardziej widoczne. Diagnozę może jednak postawić dopiero lekarz po dokładnej ocenie stanu seniora.

Źródła: Alzheimer’s Society. NHS

Czytaj także: Senior chowa rzeczy w nietypowych miejscach? To nie musi być roztargnienie.