Pojedyncza taka sytuacja nie oznacza demencji, ale powtarzający się schemat, zwłaszcza połączony z dezorientacją i zmianą zachowania, warto potraktować poważnie.
Dlaczego przedmioty trafiają w dziwne miejsca?
Każdemu zdarza się odłożyć telefon lub okulary, a później przez kilka minut ich szukać. Przy zaburzeniach pamięci problem może jednak wyglądać inaczej. Starsza osoba nie tylko zapomina, gdzie położyła daną rzecz. Często umieszcza ją w miejscu zupełnie niezwiązanym z jej przeznaczeniem.
Klucze mogą trafić do lodówki, pilot do łazienki, a pieniądze między ręczniki lub ubrania. Czasami osoba celowo chowa ważny przedmiot "w bezpiecznym miejscu", ale później nie pamięta ani samej czynności, ani powodu, dla którego to zrobiła.
Demencja może utrudniać nie tylko zapamiętywanie. Zmiany w mózgu wpływają również na planowanie, ocenę sytuacji i wykonywanie dobrze znanych czynności we właściwej kolejności. Osoba może nadal rozpoznawać portfel, ale nie pamiętać, gdzie zwykle go odkłada albo co robiła z nim kilka minut wcześniej.
Chowanie rzeczy może też dawać chwilowe poczucie bezpieczeństwa i kontroli. Senior obawia się, że straci pieniądze lub dokumenty, dlatego wybiera miejsce, które wydaje mu się trudne do znalezienia przez innych. Problem zaczyna się wtedy, gdy sam nie potrafi później odnaleźć schowanego przedmiotu.
Oskarżenie o kradzież może wydawać się całkowicie prawdziwe
Jeżeli portfel zawsze leżał w szufladzie, a nagle go tam nie ma, osoba z zaburzeniami pamięci próbuje znaleźć logiczne wyjaśnienie. Nie pamięta, że sama przeniosła przedmiot. Dochodzi do wniosku, że zrobił to ktoś inny.
W ten sposób mogą pojawiać się oskarżenia kierowane do partnera, dzieci, sąsiadów albo opiekuna. Dla rodziny brzmią one niesprawiedliwie i boleśnie. Trzeba jednak pamiętać, że senior nie zawsze próbuje celowo zranić bliskich. W odczuciu starszej osoby kradzież naprawdę mogła się wydarzyć.
Silne przekonanie o czymś, co nie znajduje potwierdzenia w rzeczywistości, może być rodzajem urojenia. Takie objawy występują u części osób z demencją. Próby przekonywania, przedstawiania dowodów i udowadniania seniorowi, że się myli, zazwyczaj nie rozwiązują problemu, a mogą zwiększyć lęk, złość i brak zaufania.
Nie należy jednak automatycznie zakładać, że każde oskarżenie jest nieprawdziwe. Osoby starsze rzeczywiście mogą doświadczać kradzieży, przemocy ekonomicznej lub nieuczciwego wykorzystywania. Każdą sytuację warto więc spokojnie sprawdzić, zamiast od razu przypisywać ją chorobie.
Nie każda zguba oznacza demencję
Z wiekiem przyswajanie nowych informacji może zajmować więcej czasu. Można zapomnieć nazwiska, pomylić dzień tygodnia albo przez chwilę nie wiedzieć, gdzie znajdują się okulary. Jeżeli człowiek potrafi odtworzyć swoje wcześniejsze czynności i ostatecznie znaleźć przedmiot, zwykle nie świadczy to jeszcze o poważnych zaburzeniach.
Większy niepokój powinny wzbudzić sytuacje, gdy starsza osoba regularnie odkłada przedmioty w zupełnie niepasujących miejscach i nie potrafi przypomnieć sobie, jak się tam znalazły. Znaczenie ma również to, czy pojawiają się inne zmiany: wielokrotne zadawanie tego samego pytania, trudności z opłacaniem rachunków, gubienie się w znanej okolicy, problemy z przygotowaniem posiłku albo wyraźna zmiana osobowości.
Demencji nie rozpoznaje się na podstawie pojedynczego zachowania. Objawy zwykle rozwijają się stopniowo i zaczynają wpływać na codzienne funkcjonowanie. Podobne problemy mogą mieć również inne przyczyny, dlatego potrzebna jest ocena lekarza.
Nagła zmiana zachowania wymaga szybkiej reakcji
Szczególną uwagę trzeba zwrócić na tempo pojawienia się objawów. Demencja zazwyczaj rozwija się przez miesiące lub lata. Jeżeli natomiast senior w ciągu kilku godzin albo dni stał się wyraźnie zdezorientowany, podejrzliwy, senny lub pobudzony, przyczyną może być majaczenie, nazywane również delirium.
Nagłe splątanie może być związane między innymi z infekcją, odwodnieniem, działaniem leków, urazem głowy, niskim poziomem cukru, udarem albo innym ostrym problemem zdrowotnym. Takiej zmiany nie należy tłumaczyć wyłącznie wiekiem. Osoba, która nagle stała się zdezorientowana, powinna otrzymać pilną pomoc medyczną.
Jak reagować na oskarżenia seniora?
Zdanie: "Przecież sama to schowałaś" może wydawać się oczywistą odpowiedzią, ale zwykle prowadzi do kolejnej kłótni. Lepszy skutek może przynieść spokojne uznanie emocji:
"Widzę, że martwisz się o portfel. Poszukajmy go razem".
Nie trzeba potwierdzać, że doszło do kradzieży. Wystarczy pokazać, że niepokój seniora został zauważony i potraktowany poważnie. Gdy emocje opadną, można delikatnie zaproponować inne wyjaśnienie albo skierować uwagę na spokojną, znaną czynność.
W domu warto wyznaczyć stałe miejsca na klucze, okulary, dokumenty i portfel. Pomocne mogą być podpisane pojemniki, obrazki umieszczone na szafkach oraz zapasowy komplet często gubionych przedmiotów. Im mniej niepotrzebnych rzeczy leży na blatach i w szufladach, tym łatwiej odnaleźć zgubę.
W przypadku kluczy lub portfela pomocny może być niewielki lokalizator Bluetooth, który pozwala szybciej odnaleźć zgubiony przedmiot za pomocą telefonu. Ważne dokumenty najlepiej trzymać zawsze w tym samym, dobrze oznaczonym miejscu. Nie warto jednak nagle zmieniać układu całego mieszkania, ponieważ u osoby z zaburzeniami pamięci może to nasilić dezorientację.
Dobrym rozwiązaniem jest także zapisywanie incydentów. Warto zanotować, co zginęło, gdzie przedmiot później znaleziono, o jakiej porze wystąpiło oskarżenie oraz czy senior był wtedy zmęczony, głodny, zdenerwowany albo źle się czuł. Taki dziennik może pomóc wychwycić powtarzające się sytuacje i będzie przydatny podczas rozmowy z lekarzem.
Kiedy porozmawiać z lekarzem?
Wizytę u lekarza warto zaplanować, gdy odkładanie rzeczy w nietypowych miejscach i oskarżenia zaczynają się powtarzać, nasilają się albo towarzyszą im inne problemy z pamięcią i samodzielnością.
Lekarz może ocenić ogólny stan zdrowia, przyjmowane leki oraz możliwe przyczyny pogorszenia pamięci lub zmiany zachowania. Znaczenie mogą mieć między innymi infekcje, ból, depresja, działania niepożądane leków oraz problemy ze wzrokiem lub słuchem.
Najważniejsze jest obserwowanie całego obrazu, a nie pojedynczej zguby. Klucze pozostawione raz w lodówce mogą być zwykłą pomyłką. Jeżeli jednak dziwne miejsca, brak pamięci o własnych działaniach i oskarżenia o kradzież stają się częścią codzienności, nie warto czekać, aż problem sam zniknie.
Disclaimer: Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji medycznej. Nagłe pojawienie się dezorientacji, splątania lub wyraźnej zmiany zachowania wymaga pilnej oceny medycznej.
