W tym artykule:
Jak problemy finansowe wiązały się z pamięcią?
Badanie "Persistent financial adversity and cognitive aging: a life course investigation" opublikowano 23 lipca 2026 roku w czasopiśmie "Innovation in Aging". Yiwen Liu, Jacques Wels i ich współpracownicy wykorzystali dane 2759 Brytyjczyków urodzonych w 1946 roku.
To duża zaleta tej pracy. Badacze nie pytali 70-latków, czy kiedyś mieli mało pieniędzy, lecz korzystali z informacji zbieranych na różnych etapach ich dorosłego życia.
Dochody gospodarstw domowych oceniano, gdy uczestnicy mieli 26, 43 i 53 lata. Za trwały niski dochód uznano sytuację, w której dana osoba co najmniej dwukrotnie znajdowała się w najniższych 20 proc. pod względem dochodów. Dotyczyło to około 16 proc. badanych.
Osobno analizowano trudności finansowe, czyli m.in. problemy z utrzymaniem się z dostępnych pieniędzy i regulowaniem rachunków. Utrzymujące się kłopoty tego rodzaju występowały u około 12 proc. uczestników.
Gdy badani mieli 53, 63 i 69 lat, sprawdzano m.in. ich pamięć werbalną oraz szybkość przetwarzania informacji. Osoby przez dłuższy czas zmagające się z niskimi dochodami lub trudnościami finansowymi osiągały przeciętnie gorsze wyniki w części testów poznawczych.
Co ważne, zależności nie zniknęły całkowicie po uwzględnieniu takich czynników jak edukacja, zdolności poznawcze w dzieciństwie czy warunki społeczno-ekonomiczne, w których uczestnicy dorastali.
Po 70. roku życia wykonano badania mózgu
Część uczestników przeszła również rezonans magnetyczny mózgu w wieku około 69–71 lat. W zależności od analiz dostępne były dane od około 356 do 468 osób.
Najciekawszy wynik dotyczył osób, które przez długi czas miały niskie dochody. Większa ekspozycja na taką sytuację wiązała się z większą objętością komór mózgu w późniejszym wieku.
Różnica wynosiła średnio około 4,67 ml.
Komory mózgu są przestrzeniami wypełnionymi płynem mózgowo-rdzeniowym. Ich powiększenie może pojawiać się wraz z utratą objętości otaczającej tkanki mózgowej, dlatego naukowcy traktują ten parametr jako jeden ze wskaźników zmian zachodzących podczas starzenia.
Nie oznacza to jednak, że na podstawie rezonansu można rozpoznać, kto przez lata miał problemy finansowe. Była to różnica statystyczna widoczna na poziomie badanych grup.
Nie wykazano również prostego schematu, zgodnie z którym trudności finansowe u każdego uczestnika prowadziły do szybszego zaniku mózgu w kolejnych badaniach.
Dlaczego pieniądze mogą mieć coś wspólnego ze starzeniem mózgu?
Autorzy wskazują kilka możliwych wyjaśnień, ale badanie nie rozstrzyga, które z nich jest najważniejsze.
Jednym z nich jest przewlekły stres. Brak pewności, czy wystarczy na rachunki, jedzenie albo niespodziewany wydatek, może utrzymywać organizm w stanie napięcia przez miesiące lub lata. Długotrwały stres wpływa z kolei na sen, układ krążenia, hormony i codzienne zachowania.
Dochodzi do tego obciążenie psychiczne. Kiedy znaczna część uwagi jest stale zajęta pytaniem "czy wystarczy do końca miesiąca?", mniej zasobów zostaje na inne sprawy. Nie jest to jednak mechanizm, który w tym konkretnym badaniu został bezpośrednio zmierzony.
Niski dochód rzadko występuje też w izolacji. Może oznaczać gorsze warunki mieszkaniowe, bardziej obciążającą pracę, mniejszy dostęp do zdrowej żywności, mniej możliwości odpoczynku czy trudniejszy dostęp do części usług zdrowotnych.
Właśnie dlatego autorzy nie twierdzą, że same pieniądze bezpośrednio powodują zmiany w mózgu.
Ciekawe różnice pojawiały się ponadto w określonych grupach. Związki między trudną sytuacją ekonomiczną a niektórymi wskaźnikami starzenia mózgu były mocniejsze m.in. u mężczyzn, osób wychowujących się w trudniejszych warunkach oraz nosicieli wariantu APOE-ε4, który wiąże się z podwyższonym ryzykiem choroby Alzheimera.
To nie znaczy, że gorsza sytuacja finansowa przesądza o demencji
Badanie jest obserwacyjne. Pokazuje zależność, ale nie dowodzi, że problemy finansowe powodują demencję ani że osoba z niskim dochodem musi szybciej tracić sprawność umysłową.
Nie badano też wyłącznie osób starszych już w momencie pojawienia się problemów. Wręcz przeciwnie – jednym z najważniejszych wniosków jest to, że sytuacja ekonomiczna w wieku 30, 40 czy 50 lat może mieć związek ze zdrowiem obserwowanym wiele dekad później.
To wpisuje się w coraz szersze spojrzenie na starzenie mózgu. Nie zaczyna się ono nagle po 65. urodzinach. Znaczenie mogą mieć całe dziesięciolecia życia – ciśnienie, cukrzyca, palenie, aktywność fizyczna, edukacja, kontakty społeczne, ale również warunki, w jakich człowiek pracuje i mieszka.
Jeśli przez dłuższy czas zmagasz się z problemami finansowymi, nie ma powodu zakładać, że odbiją się one na Twojej pamięci. Warto natomiast szczególnie pilnować tych rzeczy, na które nadal masz wpływ: kontrolować ciśnienie i poziom cukru, dbać o ruch, sen, kontakty z innymi oraz zgłaszać lekarzowi utrzymujące się problemy z pamięcią.
Badanie przypomina też o czymś mniej oczywistym: zdrowe starzenie nie zależy wyłącznie od indywidualnych wyborów. Warunki, w których człowiek żyje przez kilkadziesiąt lat, również mogą mieć znaczenie dla tego, w jakiej kondycji wejdzie w późną dorosłość.
